Samen leraar worden

Overleg met opleider in de school

2009-05-25T20:43:00.003+02:00

Vanmiddag heb ik een prettig en constructief overleg gehad met de opleider in de school van bs. De Liaan. Doel van dit gesprek: optimaliseren van de conditionele voorwaarden binnen de school die nodig zijn voor het succesvol kunnen participeren binnen het project 'Samen Leraar Worden'.

Een belangrijke conditionele voorwaarde, zo niet de belangrijkste, is de aanwezigheid van een 'opleider in de school'.

Deze opleider in de school:

heeft kennis van het curriculum van de Kempel

kan mentoren ondersteunen bij de uitvoering van hun begeleidende taak richting studenten

kan studenten ondersteunen bij de ontwikkeling van hun competenties

is op de hoogte van de afspraken die gemaakt zijn binnen het project Samen Leraar Worden

Heeft de mogelijkheden om deze taak uit te voeren

Met de opleider is de organisatorische kant van het project besproken. De huidige overlegstructuur (zie afbeelding) voldoet... het gezamenlijk verantwoordelijk voelen voor de ontwikkelingen zal nog mogen groeien.

De opleider in de school heeft vol enthousiasme meegedacht... heeft passie voor het onderwijs en ontwikkeling... zie de voortgang van het project binnen De Liaan vol vertrouwen tegemoet.

Uitnodiging voor nieuwe studenten

2009-05-20T20:55:00.001+02:00

Onderstaande uitnodiging is verstuurd naar 11 studenten die momenteel als K1-student stagelopen binnen Prisma.

Beste student,

Graag nodigen wij jou uit voor een informatieve bijeenkomst over het project ‘Samen Leraar Worden’. Waarom is deze bijeenkomst voor jou belangrijk?

Momenteel loop je stage binnen een van de scholen van de Stichting Prisma. Sinds twee jaar werken twee scholen van deze stichting (Kombischool De Pas en basisschool De Liaan) en Hogeschool de Kempel (specifiek het Kempellectoraat) samen in het project ‘Samen Leraar Worden’. Belangrijk doel van dit project is het vergroten van de onderwijskwaliteit door het stimuleren van het (samen) leren van leraren en aanstaande leraren in professionele leerwerkgemeenschappen.
Binnen dit project werken de leraren van de scholen samen met K2- (derdejaars) en K3-studenten (vierdejaars) aan onderwijsontwikkelingen. Het uitvoeren van onderzoek neemt hierbinnen een belangrijke plaats in. Studenten die in de afgelopen twee jaar deel hebben genomen aan het project zijn enthousiast over deze werkwijze.
Voor voortzetting van dit project zijn we op zoek naar vier nieuwe K2-studenten. Om jou enig idee te geven van de inhoud van het project, organiseren we een informatieve bijeenkomst op woensdag 3 juni (13.30 – 15.00 uur) aanstaande op Kombischool De Pas. Tijdens deze bijeenkomst zullen de studenten die momenteel meewerken aan dit project vertellen over hun ervaringen.
Op basis van de bijeenkomst kun je vervolgens aangeven of je in aanmerking wilt komen voor één van de vier beschikbare stageplaatsen binnen het project.

Heb je interesse, kom dan op 3 juni om 13.30 uur naar De Pas, we zien je graag!

Met vriendelijke groet,
Namens Kombischool de Pas en basisschool De Liaan,

Marcel Lemmen

Teamvergadering De Pas

2009-05-19T20:34:00.000+02:00

De evaluatieve teamvergadering vond plaats in een lokaal met een Active-board. Een uitgelezen kans om te laten zien hoe interactief zo'n bord kan zijn.
De vragenlijst heb ik daarom omgezet naar het Active-vote formaat en met stemkastjes mochten de deelnemers de vragen beantwoorden. Op vraag van de deelnemers werden de, anonieme, antwoorden getoond.
Het totaal overzicht van scores is geëxporteerd naar excel-formaat en naar de Opleider in de School gestuurd. De resultaten zullen besproken worden in de laatste schoolkenniskring van dit schooljaar.

Vervolgens zijn de bouwen uit elkaar gegaan en hebben de teamleden zich gebogen over de vragen die zijn opgesteld in de vorige schoolkenniskring. Zelf heb ik bij het team van de bovenbouw gezeten. Er werd goed en betrokken meegedacht en er zijn, mijn inziens, prima suggesties gekomen... suggesties die ertoe kunnen leiden dat er volgend jaar nog meer sprake is van SAMEN Leraar Worden.

Schoolkenniskring De Pas

2009-05-11T20:21:00.003+02:00

In de afgelopen periode zijn de verschillende bouwen aan de slag gegaan met de bouwplannen. In de laatste schoolkenniskring zijn we dieper op deze processen ingegaan. In een teamvergadering op 7 april zijn de ontwikkelprocessen gedeeld met het hele team.

Tijdens deze schoolkenniskring hebben we de teambijeenkomst van 19 mei voorbereid. Deze bijeenkomst wordt de afsluitende bijeenkomst van dit schooljaar, daarom willen we de bijeenkomst een evaluatief tintje geven.
Vorig schooljaar hebben we, ter evaluatie, met het hele team evaluatielijsten ingevuld. Daar deze nog steeds actueel zijn willen we de vragenlijst, met hier en daar een kleine aanpassing, weer gebruiken en in laten vullen door alle teamleden.
De ingevulde lijsten leggen we in de laatste schoolkenniskringbijeenkomst naast de scores van vorig jaar: wat leert dit ons?
Ook willen we kort evalueren in de verschillende bouwen, met een vragenlijst in de hand. Tijdens de bijeenkomst zijn de volgende vragen voor de bouwen opgesteld:

Het verbeteronderwerp

Waar moet een onderwerp aan voldoen om ‘samen leren’ mogelijk te maken?
Wie moet er bij de keuze van het onderwerp betrokken worden om ‘samen leren’ mogelijk te maken?
Wat kan er gezegd worden over de complexiteit/omvang van het onderwerp om ‘samen leren’ mogelijk te maken?

Organisatie en tijd…

Hoe vaak en op welke momenten moet de bouwbijeenkomsten plaatsvinden om ‘samen leren’ mogelijk te maken?
Hoe kan de organisatie van de bouwbijeenkomsten bijgedrag aan het samen leren?
Op welke wijze kan de bouwcoördinator het ‘samen leren’ bevorderen?
Op welke wijze kunnen de teamleden het ‘samen leren’ bevorderen?

Kennis van het curriculum van studenten / de school als medeopleider

Is er voldoende kennis over dat wat studenten moeten leren, over het curriculum van Hogeschool de Kempel?
Bij wie moet deze kennis aanwezig zijn?
Wat heeft in het afgelopen jaar bijgedragen aan het samen leren?
Mentoren vervullen rol bij verwerven competenties door aanstaande leraren à hebben we dit gedaan? Hoe hebben we dit gedaan? Wat willen we hier zeker van behouden?

Schoolkenniskring De Liaan

2009-03-24T20:10:00.003+01:00

F., vierdejaars student van De Kempel heeft samen met de clustercoördinator en de directrice een teamvergadering voorbereid. Met behulp van een powerpointpresentatie heeft hij het gebruik van de PDSA-verbetercirkel toegelicht, is hij op zoek gegaan naar concretisering van de beelden van teamleden bij het verbeteronderwerp 'groepsdoorbrekend werken' en heeft hij de clusters een top drie met activiteiten laten formuleren waaraan gewerkt kan worden in de komende periode.

Cluster 1-2
1. Gebruik maken van elkaars kwaliteiten
2. Samen thema’s voorbereiden
3. In thema’s groepsdoorbrekend werken.

Cluster 3-4
1.Communicatie vooral binnen groep ¾ apart,
-Lesideeën
-Leerlingen
-Methode
-Administratie
2. Binnen het cluster
-Delen van ervaringen
-Leerlingen ( op niveau bij lezen naar groep 4.)
3. Elkaars kwaliteiten inzetten
- Leefwereld, muziek.

Cluster 5-6
1. Communicatie groepsdoorbrekend leerkracht niveau.
2. Groepsbespreking, advies aan elkaar.
3. Afspraken maken over zorg o.a. huiswerk & vastleggen.

Custer 7-8
1. Kwaliteiten benutten.
-Op vakgebied-niveau
-Op kennis niveau
-Op persoonlijkheidsniveau/ karakterniveau.
2. Communicatie groepsdoorbrekend op leerkracht niveau.
-Op leerling gedrag
-Feedback leerkrachten onderling
-Ondersteuning zorg
3. Leerlingen werken op niveau door:
-Roosters afstemmen
-Tijdsplanning
-Organisatie afstemmen

Schoolkenniskring De Pas

2009-03-23T19:58:00.004+01:00

Tijdens deze bijeenkomst was de interim-directeur van De Pas aanwezig. Zijn reactie aan het einde van de bijeenkomst:

Het samen-leren straalt er van af!
Goed om op deze manier, inhoudelijk, tussen de verschillende bouwen af te stemmen!
Informeren van elkaar is erg belangrijk!

De ontwikkelingen in de onderbouw en in de bovenbouw werden in deze schoolkenniskring, conform afspraak, verwoord door de student die in de betreffende bouw werkzaam is. Naast aandacht voor de vorderingen binnen de verbeteronderwerpen is er ook aandacht besteed aan het aspect 'Samen leraar worden'.

Uit de notulen van de bijeenkomst:

R. heeft de doorlopen cirkel ook gedeeld met ouders! Tijdens een bijeenkomst (met 8 ouders) heeft ze de PDSA-cirkel uitelegd en de processtappen die tot nu toe doorlopen zijn!
Ook vandaag vertelt R. het proces ontspannen en bijna ‘als vanzelf’: hier spreekt een collega!
Koppeling leren van de school – leren van de student: Rezy geeft zelf aan, prima!
L. vertelt met een enthousiasme en vanzelfsprekendheid: hier spreekt een collega!
Mooi om te zien hoe vanzelfsprekend zij de PDSA-cirkel erbij pakt en de verschillende stappen benoemt! Zichzelf hierover ook al vragen stelt! Prachtig!

Solliciteren...

2009-02-19T20:58:00.002+01:00

Voor volgend jaar zijn er vier K3-stageplaatsen beschikbaar binnen het project Samen Leraar Worden. Twee binnen De Pas en twee binnen De Liaan.
Er lopen momenteel vijf K2-studenten stage... één student teveel dus.
Met Prisma is afgesproken dat er een sollicitatieprocedure gaat plaatsvinden voor de vier beschikbare plaatsen. De studenten hebben daarom vandaag de volgende mail gekregen:

Hallo allemaal,

Vanochtend heb ik telefonisch contact gehad met Lucille Keursten van stichting Prisma over de sollicitatieprocedure naar de K3-plaatsen binnen het project ‘Samen Leraar Worden’. De procedure is als volgt:
Je kunt jouw sollicitatiebrief, voorzien van motivatie en eventuele voorkeur voor stageschool (De Liaan of De Pas) tot uiterlijk 6 maart 2009 sturen naar Mevr. L. Keursten (lucillekn@bspn.nl), Basisschool Panningen-Noord, Koninginnelaan 4, 5981 XZ Panningen.
De brieven zullen besproken worden door Lucille Keursten (Prisma), Hannelore Rubie (De Pas) en Ted Nefkens (De Liaan).
Uitnodiging voor een gesprek verloopt via de drie hierboven genoemde personen.

Veel succes bij het schrijven van de brief en…. een mooie carnavalsvakantie!

Groet,
Marcel

Schoolkenniskring De Liaan

2009-02-17T16:08:00.003+01:00

Binnen deze schoolkenniskringbijeenkomst stonden twee onderwerpen centraal:

Voortgang van het onderzoek naar groepsdoorbrekend werken door studenten.
De school als 'mede-opleider', wat houdt dat in.

Voortgang van het onderzoek naar groepsdoorbrekend werken door studenten.
Het opnieuw 'leven blazen' in het onderzoek heeft niet tot bijzonder veel respons geleid. Ongeveer de helft van het team heeft gereageerd. Leerkrachten die dit niet deden gaven aan dat het niet duidelijk was of de lijst nog ingevuld moest worden.
Na een gesprek werden de volgende conclusies getrokken:

het belang van onderzoek door 'studenten' wordt onvoldoende gezien door het team.
het onderwerp was onvoldoende concreet... 'wat is dat... groepsdoorbrekend werken'.

Laatste conclusie heeft de aandacht gekregen in de schoolkenniskring. Ervaringen op De Pas en nu op De Liaan, laten zien dat onderwerpen niet te vaag en omvangrijk mogen zijn voor dit project. Een verbeteronderwerp zou binnen een periode van een half tot één jaar afgerond moeten kunnen worden (PDSA-verbetercirkel moet in die periode doorlopen kunnen worden). Daarnaast moet het onderwerp ook voldoende concreet zijn voor uitvoering binnen de dagelijkse onderwijspraktijk.

Hoe nu verder...?
De vierdejaars student van De Kempel kwam met een idee dat door de groep direct werd omarmt. Hij gaat in een volgende teamvergadering aandacht besteden aan het belang en de voordelen van het werken met de PDSA-verbetercirkel. Vervolgens zal een link worden gelegd naar de huidige ontwikkelingen. Het onderwerp 'groepsdoorbrekend werken' zal geconcretiseerd worden... 'wat verstaan we daar onder?' Daarna gaan de clusters beschrijven wat zij al doen aan groepsdoorbrekend werken en welke kansen ze nog zien op dit gebied. De eindopdracht voor de clusters moet leiden tot een top drie aan activiteiten die ze centraal willen stellen in de rest van dit schooljaar.

De school als 'mede-opleider', wat houdt dat in?
De screeningslijst 'De school als mede-opleider' is gebruikt om na te gaan welke criteria binnen de school in meerdere of mindere mate aanwezig zijn om daadwerkelijk te kunnen functioneren als mede-opleider. Hogeschool de Kempel onderscheidt drie scenario's: De school als leverancier van stageplaatsen, de school als mede-opleider en de school als partner in leren.

Het scenario van de school als mede-opleider wordt beschouwd als een 'minimum-scenario' voor het project 'Samen Leraar Worden'.
Knelpunten op dit moment zijn:

duidelijkheid over de doelen en organisatie van het project
de aansluiting tussen het aanbod op de stageschool en het curriculum van De Kempel
de invulling van de rol van opleider in de school

De school geeft aan deze punten te beschouwen als ontwikkelpunten.
Afspraken die gemaakt zijn:

Marcel gaat een nieuw projectplan opstellen waarin duidelijker wordt aangegeven wat de wederzijdse verwachtingen zijn. Dit plan wordt ter goedkeuring naar de school gestuurd.
Gedurende dit schooljaar zal de aandacht zich richten op het werken naar een nieuwe start van 'Samen Leraar Worden' binnen de Liaan per augustus 2009.

Schoolkenniskring De Pas

2009-02-16T15:44:00.003+01:00

In de schoolkenniskringbijeenkomst van vandaag stonden twee zaken centraal:

Samen kijken naar de stand van zaken in de verschillende bouwen en bouwbijeenkomst morgen.
Hoe kunnen we linken leggen naar de competenties van studenten als kansen zien?

Voor het eerste punt is uiteraard weer gebruik gemaakt van de PDSA-verbetercirkel. Het blijft een goed hulpmiddel. Het helpt de deelnemers om grip te krijgen op het reeds doorlopen proces en om zicht te krijgen op vervolgstappen.

Het tweede punt heeft concrete acties per bouw opgeleverd.
Alledrie de bouwen kunnen het verbeteronderwerp koppelen aan de didactische competentie en de competentie omgaan met collega's. De specifieke onderzoeken die door de studenten zijn uitgevoerd kunnen hierbij richtinggevend zijn voor de inhoud.

Prisma café

2009-02-03T15:32:00.004+01:00

Prisma café
Café, dat klinkt goed!
Een van de initiatieven van het stagebureau van Prisma is het jaarlijks organiseren van een bijeenkomst voor leerkrachten, studenten, directeuren en begeleiders van de PABO. De gasten worden ontvangen en er is een aanbod van workshops. Daarnaast is er gelegenheid om ervaringen uit te wisselen in het ‘Prisma-café'. De datum wordt tijdig vastgesteld en in de jaarkalender opgenomen.
De uitnoding voor het Prisma-café van vandaag laat zien dat de studenten van De Pas, vertellen over het project 'Samen Leraar Worden'. Reacties van deelnemers zijn ook online te bekijken.

De Kempelstudenten hebben een soortgelijke presentatie verzorgd als twee weken geleden voor het team van De Pas.

Teambijeenkomst De Pas

2009-01-20T10:31:00.001+01:00

Vandaag hebben de studenten een belangrijke input gegeven aan het project 'Samen Leraar Worden' op basisschool De Pas. Tijdens de laatste schoolkenniskring hebben we geconstateerd dat het 'samen leren' op Kombischool De Pas in veel gevallen rechtstreeks betrekking heeft op leren ten behoeve van de schoolontwikkeling. De direkte relatie naar het leren ten behoeve van de competentieontwikkeling van de student is niet of nauwlijks te herkennen.
Ik ben gestart met deze constatering, gerelateerd aan de uitgangspunten van het project. Daarnaast heb ik aangegeven dat de schoolkenniskring de bovenbeschreven situatie voornamelijk verklaart door een gebrek aan kennis en inzicht in de door de studenten te ontwikkelen competenties, bij de leraren (mentoren) van De Pas.
De studenten hebben vervolgens gepresenteerd wat het werken aan en ontwikkelen van competenties inhoudt. Spannend zo'n presentatie... De presentatie was goed en duidelijk, voorzien van voorbeelden (presentatie van eindbalans K1-fase en eindbalans K2-fase). Leraren stelden goede vragen gericht op het verkrijgen van overzicht en concludeerden dat het aandacht besteden aan dit soort zaken zinvol is. Ze hebben de wens uitgesproken om hier jaarlijks aandacht aan te besteden.... een compliment aan de studenten lijkt me zo...

Kenniskring De Liaan

2009-01-12T09:53:00.003+01:00

Vandaag heeft er voor het eerst een schoolkenniskring plaatsgevonden in de nieuwe samenstelling. De schoolkenniskring bestaat nu uit de (waarnemend) directeur van de school, de clustercoördinatoren, K2- en K3-studenten van De Kempel en de onderzoeker-projectleider vanuit het Kempellectoraat.

De studenten hebben het voortouw genomen in deze schoolkenniskring. Ze hebben het onderzoek gepresenteerd dat is uitgevoerd in de laatste weken voor de kerstvakantie. Ze hebben een enquête verspreid onder alle leraren van De Liaan gericht op beantwoording van de vragen zoals vermeld in een eerdere post.
Een eerste analyse (door de geringe respons kunnen hier geen conclusies aan verbonden worden op schoolniveau) laat zien dat de respondenten:

zich in zekere tot grote mate gemeenschappelijk verantwoordelijk voelen voor het onderwijs op De Liaan.
deze gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor het onderwijs graag zien groeien.
in zekere tot grote mate ervaren dat het groepsdoorbrekend werken leidt tot het ervaren van een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid in het cluster
in zekere tot grote mate ervaren dat het groepsdoorbrekend werken leidt tot het kwaliteitsverhoging van het onderwijs in het cluster

De respons op de vragenlijst was zeer beperkt. Acht van de ongeveer 30 leraren hebben de vragenlijst teruggestuurd. Als mogelijke oorzaak van deze beperkte respons werd aangedragen dat de vragenlijst verspreid was in een drukke periode, dat een enquête misschien niet het juiste onderzoeksmiddel zou zijn. De genoemde oorzaken leken te wijzen naar acties/activiteiten die de studenten 'beter' hadden kunnen doen. Vanuit mijn rol heb ik het denken over mogelijke oorzaken proberen te verplaatsen naar de kern van het project 'Samen Leraar Worden'. De enquête is uitgevoerd omdat de school doelen nastreeft. Uitvoering van de enquête en vervolgens het juist kunnen interpreteren van de resultaten is dus een schoolbelang... niet alleen het belang van de studenten.
Besproken is hoe dit schoolbelang meer tot zijn recht zou kunnen komen. Welke rol kan de directeur hierin spelen (voor morgen staat er een teambijeenkomst gepland... hoe kan daar aandacht besteed worden aan deze (onderzoeks)vraag?), wat is de rol van de clustercoördinatoren in deze (hoe kan aandacht besteed worden aan dit onderwerp tijdens het clusteroverleg?).

Tijdens de bijeenkomst werd duidelijk dat de PDSA-cyclus niet als leidraad heeft gefunctioneerd in de clusters en dat een aantal van de huidige belemmeringen voorkomen hadden kunnen worden door bewuster aandacht te besteden aan de tweede en derde stap van de cyclus.
Een belangrijke vraag als 'wat is gemeenschappelijke verantwoordelijkheid?' (stap 2 van de PDSA) zal beantwoord moeten worden... kunnen de leraren (en studenten) van voorbeelden die getuigen van gemeenschappelijke verantwoordelijheid (waardoor de kwaliteit van het onderwijs in het cluster wordt verhoogd)? Is het voeren van leerlingenbesprekingen een voorbeeld? (ik denk van wel...); is het doorsturen van een insteressant artikel over onderwijs een voorbeeld? (...?) of denken we in meer complexe beelden als het werken met niveaugroepen of het klasdoorbrekend organiseren van omgevingsonderwijs (naar mijn idee (nu nog) niet wenselijk).

De eerste schoolkenniskring werd door de deelnemers als zinvol en leerzaam beschouwd. Concreet heeft dit geleid tot het plannen van een volgend bijeenkomst (17 februari). In de tussentijd zal het onderzoek nieuw leven worden ingeblazen door hier aandacht aan te besteden in team- en clusterbijeenkomsten.

Overleg met clustercoördinatoren

2008-12-15T19:47:00.002+01:00

Vanmiddag hebben we (studenten, clustercoördinatoren en plv directeur) de voortgang van het project 'Samen Leraar Worden' besproken. Dit omdat de huidige constructie en werkwijze niet in voldoende mate leidt tot het behalen van de in het projectplan gestelde doelen:

Het project levert een bijdrage aan het strategisch beleid van basisschool, Stichting Prisma en van Hogeschool de Kempel, gericht op het leren in een leerwerkgemeenschap;
Het project verhoogt de ontwikkelings- en onderzoekscapaciteit van de basisschool, Stichting Prisma en van de Hogeschool de Kempel door het opzetten, uitwerken en uitvoeren van kleinschalige deelprojecten op bouw- of clusterniveau;
Het project draagt bij aan de professionalisering, in het bijzonder aan de onderzoeksvaardigheden, van leraren van de basisschool, van aanstaande leraren en van docenten van Hogeschool de Kempel, o.a. door het gebruiken en toepassen van de ROTOR-cyclus en de PDSA-verbetercirkel;
Het project genereert kennis over de kenmerken en elementen van het leren en leren onderwijzen in leerwerkgemeenschappen door onderwijsontwikkeling en onderzoek;
Het project draagt bij aan de kwaliteit van de basisschool als leerwerkgemeenschap, zich ondermeer uitend in:
§ het toepassen van nieuwe kennis en vaardigheden op de werkplek
§ het samen met anderen (collega's en aanstaande leraren) kennis ontwikkelen
§ het zelf kennis ontwikkelen, in relatie tot de kennisontwikkeling van de school als organisatie
§ een bewustwording van teamrol(len) en teamleren
§ zelf fungeren als leerwerkgemeenschap, waarvan leden samen de kar trekken bij het onderzoek naar de schoolontwikkeling
Het project draagt bij aan de kennisontwikkeling over leren en leren onderwijzen in leerwerkgemeenschappen via presentaties (mogelijk het jaarlijkse Veloncongres) en publicaties van eigen onderzoek.

Het werd een open gesprek waarin ik, vanuit het lectoraat, mijn zorgen kon neerleggen en vanuit De Liaan constructief werd meegedacht over mogelijke oplossingen.
Geconstateerd is dat de huidige constructie waarin de kenniskring gevormd wordt door studenten, mentoren, directeur en projectleider-onderzoeker niet effectief is. Het vermindert de daadkracht en de mentoren verkeren niet direkt in een positie waarin ze actief betrokken zijn bij het regiseren van de onderwijsontwikkeling.
Geconstateerd werd ook dat de studenten nu aansluiting zoeken bij de schoolontwikkeling (denk aan de ontwikkeling van een enquête om te onderzoeken welke kansen teamleden zien t.a.v. het groepsdoorbrekend werken) maar dat er onvoldoende mate sprake is van gezamenlijk leren van leraren en studenten (enquête had bijvoorbeeld opgesteld kunnen worden binnen het clusteroverleg in samenspraak tussen leraren en studenten). Daarnaast zijn er op dit moment nog geen echte voorbeelden te benoemen waarin leraren of het het team van De Liaan actief betrokken zijn bij de (competentie)ontwikkeling van de student, gerelateerd aan de schoolontwikkeling.
Dit laatste is op dit moment waarschijnlijk nog 'te hoog gegrepen', het eerste, het samen werken aan en leren van de schoolontwikkeling, zou wel haalbaar moeten zijn.

Een eerste stap in deze richting is de afspraak om de schoolkenniskring opnieuw vorm te geven (afbeelding verschijnt in een komende bijdrage op dit blog). Deze schoolkenniskring zal bestaan uit de studenten de clustercoördinatoren, de directeur en de projectleider-onderzoeker. Op 12 januari komt deze kenniskring voor het eerst bij elkaar. De resultaten van de enquête zullen dan onderwerp van gesprek zijn en samen (studenten en clustercoördinatoren) zal dan bekeken worden op welke wijze de resultaten besproken zullen worden in het clusteroverleg en hoe het gezamenlijk leren verder vormgegeven kan worden.

Schoolkenniskring De Pas 08-12-08

2008-12-08T13:54:00.004+01:00

In de schoolkenniskring hebben we vanmiddag expliciet aandacht besteed aan het 'samen leren'. Aan de studenten en bouwcoördinatoren is gevraagd of ze voorbeelden kunnen benoemen waarin er sprake is van 'samen leren'. Voorbeelden van situaties waarin zowel de studenten als de leraren van de basisschool samen leren van het onderwijs en het onderwijzen. Voorbeelden die genoemd werden:

Onderbouw:

De inzet van het oorzaak-gevolgdiagram. Zowel het gebruik van het instrument op zich als de resultante van het gebruik van het instrument.

Het betrekken van de leerlingen uit de onderbouw binnen bij het onderwerp.

Het samen denken in de PDSA-stappen

Het uitvoeren en interpreteren van de enquête

Middenbouw:

Het samen opstellen van een goede onderzoeksvraag

Het samen opstellen van een enquête

Het bespreken van de resultaten

Het (opnieuw) bewust worden van de ontwikkelingslijn op het gebied van lezen (gebruikmakend van de tussendoelen van de beginnende geletterdheid)

Bovenbouw:

Het bewustworden van wat belangrijk is bij begrijpend lezen

Het ervaren dat iedere leerkracht een eigen invulling geeft aan het begrijpend lezen

Het (opnieuw) bewust leren hanteren van de methode

Studenten noemen naast bovenstaande zaken nog leerervaringen als het 'leren werken in een team', 'het leren omgaan met collega's' en het 'leren vergaderen'.

Opvallende uitkomst van deze sessie is dat het 'samen leren' in alle gevallen rechtstreeks betrekking heeft op leren ten behoeve van de schoolontwikkeling. De direkte relatie naar het leren ten behoeve van de competentieontwikkeling van de student is niet of nauwlijks te herkennen. Sterker nog... er zijn voorbeelden waaruit blijkt dat beide ontwikkelingen gescheiden verlopen:

K2-studenten in de middenbouw zijn actief betrokken geweest bij het uitvoeren van een actie-onderzoek in de groepen 3-4. Doel was om zicht te krijgen op de kennis van de leraren t.a.v. de leer- en ontwikkelingslijn(en) op het gebied van lezen. De studenten hebben hiervoor een enquête ontwikkeld en zijn in de theorie gedoken om zelf meer zicht te krijgen op de leer- en ontwikkelingslijnen. Kennis over de tussendoelen van de beginnende geletterdheid stond hierbij centraal.
Deze studenten zijn (voor hun ontwikkeling tot werkplekbekwaam leraar) bezig met de didactische competentie voor het vakgebied Nederlands maar maken daarbij geen gebruik van de verworven kennis over de tussendoelen van de beginnende geletterdheid.
Een K3-student heeft een wezenlijke bijdrage geleverd aan het ontwikkelingsonderwerp van de onderbouw 'het realiseren van een kwalitatieve verbetering van de leeshoek'. Ze heeft gesprekken gevoerd met leerlingen, meegewerkt aan de uitvoering van een onderzoek onder leerkrachten, etc. Binnen haar afstudeerplan ziet ze (in eerste instantie) geen plaats voor deze uitgevoerde activiteiten.

Samen met de leraren en studenten hebben we bovenstaande voorbeelden geanalyseerd. Hoe kan het dat hier gescheiden leertrajecten spelen... en dat nog wel binnen het project 'Samen leraar worden'. Een eerste analyse, waarbij gebruik gemaakt is van de kwaliteitscriteria die in het eerste jaar zijn opgesteld, laat zien dat met name de volgende criteria een rol spelen, doordat hier in onvoldoende mate aan voldaan wordt:

Mentoren stemmen af op leerbehoeften van aanstaande leraren
Mentoren vervullen rol bij verwerven competenties door aanstaande leraren

Om deze criteria sterker aan te zetten zijn de volgende afspraken gemaakt:

Tijdens de teambijeenkomst van 20 januari geven de studenten informatie over de wijze waarop zij aan hun competenties werken en daarbij ondersteund worden door De Kempel.
Tijdens het bouwoverleg wordt aandacht besteed aan de competentie-ontwikkeling van de studenten. Studenten kunnen zelf vertellen hoe ze aan welke competenties werken. Gezamenlijk kan vervolgens nagedacht worden over de wijze waarop leraren de student hierbij kunnen ondersteunen en/of hoe de bouwontwikkeling aansluit op de ontwikkeling van de student.

Overleg met studenten (AON) op De Liaan

2008-11-24T18:48:00.002+01:00

De geplande kenniskringbijeenkomst op De Liaan ging vandaag niet door wegens ziekte bij een aantal kenniskringleden. De vrijgekomen tijd heb ik gebruikt voor overleg met de studenten over het actie-onderzoek.
Tijdens de start van het overleg hebben we aandacht besteed aan het functioneren van de schoolkenniskring op De Liaan. Naar mijn idee zijn er twee belangrijke oorzaken voor de 'stroeve' start:

Mentoren (die nu zitting hebben) in de kenniskring hebben onvoldoende beeld van doel en functie van de schoolkenniskring binnen De Liaan.
De schoolkenniskring neemt een plaats in binnen de schoolorganisatie die onvoldoende mogelijkheden biedt om beslissingen te nemen of tot acties over te gaan.

Met de directrice is op basis van bovenstaande afgesproken dat de studenten deel zullen nemen aan het volgende clustercoördinatoren-overleg. Daar zal worden toegelicht waar ze zich op zullen richten in het onderzoek en zal besproken worden op welke wijze het 'samen leren' door leraren en aanstaande leraren meer vorm kan krijgen.

In het overleg met de studenten hebben we ook aandacht besteed aan het uit te voeren onderzoek. Het centraal stellen van een clusterspecifieke onderzoeksvraag blijkt moeilijk te zijn (zie bovenstaande oorzaken en vorig blog). De studenten uit de bovenbouw hebben een eerste aanzet gemaakt voor een onderzoek en zijn zich daarbij gaan richten op het 'groepsdoorbrekend werken'. Met de studenten is besproken of dit het juiste onderzoeksonderwerp is. Gevraagd is waarom de school groepsdoorbrekend wil werken, wat het doel daar van is, wat de huidige ervaringen zijn, waarom zaken (niet) lopen zoals verwacht.
Door deze vragen werd duidelijk dat 'groepsdoorbrekend werken' niet het doel is van de school maar een middel om hogerliggende doelen te bereiken. Doelen die, volgens een van de studenten, ook genoemd worden in de schoolgids, doelen die ik ook genoemd heb in mijn vorige blog:

leerkrachten voelen zich meer (gemeenschappelijk) verantwoordelijk voor het onderwijs in hun cluster;
leerkrachten verhogen de kwaliteit van het onderwijs door meer samenwerking.

Deze doelen kunnen uitgangspunt zijn van een onderzoek, uitgevoerd binnen allevier de clusters van de school. Te denken valt aan onderzoeksvragen als:

In welke mate voelen leraren zich op dit moment gemeenschappelijk verantwoordelijk voor het onderwijs op De Liaan?
In welke mate willen leraren zich over twee jaar gemeenschappelijk)verantwoordelijk voelen voor het onderwijs op De Liaan?
Welke vormen van samenwerking leiden (op dit moment) tot kwaliteitsverhoging van het onderwijs op De Liaan?
Welke vormen van samenwerking kunnen volgens leraren (in de nabije toekomst) leiden tot kwaliteitsverhoging van het onderwijs op De Liaan?
In welke mate leidt het groepsdoorbrekend werken tot het ervaren van gemeenschappelijke verantwoordelijkheid bij leraren van De Liaan?
In welke mate leidt het groepsdoorbrekend werken tot kwaliteitsverhoging van het onderwijs door samenwerking?

Overleg op De Liaan

2008-11-10T15:33:00.004+01:00

Vanmiddag heb ik overleg gehad met de directrice van De Liaan. De ervaringen uit de eerste kenniskringbijeenkomst, in relatie tot de inrichting van de kenniskring op De Liaan, vormden de voornaamste aanleiding voor dit gesprek.
In het overleg met de directrice stonden de rol en taak van de schoolkenniskring centraal. Deze schoolkenniskring wordt gevormd door de aanstaande leraren (K2- en K3-niveau), hun mentoren, de directrice van de school en ik als vertegenwoordiger van het Kempellectoraat.
Omdat de clustercoördinatoren geen deel uitmaken van de kenniskring (zij hebben één keer in de drie weken overleg met de directrice) was en is het moeilijk om de inhoudelijke ontwikkeling binnen de clusters tot onderwerp van onderzoek te verheffen.
In overleg met de directrice hebben we daarom gekozen voor een andere invulling.
De school werkt dit jaar voor het eerst met clusters (groepen 1-2; 3-4; 5-6; 7-8). In alle clusters moeten leerkrachten groepsdoorbrekende activiteiten gaan organiseren. De inhoud van deze activiteiten staat binnen de ontwikkeling echter niet voorop. Van belang is dat:

leerkrachten zich meer (gemeenschappelijk) verantwoordelijk gaan voelen voor het onderwijs in hun cluster en dat ze,
door meer met elkaar in contact te komen, de kwaliteit van het onderwijs gaan verhogen.

Ieder cluster werkt op een eigen manier aan bovenstaande zaken.
Afgesproken is dat de schoolkenniskring gaat onderzoeken op welke wijze in de vier clusters vorm wordt gegeven aan het leren van en met elkaar. Het onderzoeksproces zal hiervoor in de PDSA-verbetercirkel worden beschreven.
De aanstaande leraren kunnen hier een belangrijke (onderzoekende) rol in spelen. De schoolkenniskring zal de aanstaande leraren ondersteunen en 'voeden'.
Eerste ideeën voor de schoolkenniskringbijeenkomst van 24 november aanstaande:

korte toelichting op de onderzoeksopdracht van de schoolkenniskring
Hoe kun je het 'leren van en met elkaar' binnen de clusters onderzoeken (meten)?
Welke rol hebben de (aanstaande) leraren in dit onderzoek?
Opstellen van tijdpad

Schoolkenniskring De Pas

2008-11-03T13:18:00.002+01:00

De agenda voor de schoolkenniskring bevatte twee doelen:

Bepalen van stand van zaken van ontwikkelingen (per bouw) in termen van de PDSA-verbetercirkel.
Vaststellen van het ‘leren’ en ‘samen leren’ binnen de bouwen.

Aan het tweede doel hebben we in de bijeenkomst die zo'n anderhalf uur duurde niet expliciet aandacht kunnen besteden. Jammer? Achteraf zeg ik volmondig 'nee'.
Het eerste doel van de agenda leverde namelijk zoveel goede en interessante gesprekken op, dat het afbreken van dat proces, ten gunste, van het tweede doel, zonde zou zijn geweest. De positieve reacties staan ook in de gebruikersgroep op het intranet van Kombischool de Pas.

Zowel de bouwcoördinatoren als de studenten hebben een waardevolle bijdrage geleverd aan de bijeenkomst (in de bijeenkomst was het tweede doel, impliciet, dus duidelijk zichtbaar). Waar staan de bouwen op dit moment?

Onderbouw:
De onderbouw wil meer betekenis geven aan de ontwikkeling van de geletterdheid in de leeshoek. In de afgelopen weken is het gebruik van de leeshoek in alle onderbouwgroepen gemeten en men komt tot de conclusie dat het gebruik zeer beperkt is. Eén van de leerkrachten heeft nu vragenlijst ontworpen waarin gevraagd wordt naar de beleving van de kinderen bij de leeshoek. Deze vragenlijst zal door de K3-student in deze bouw worden afgenomen (Lijkt me al een bijzondere leervraag, c.q. ontwikkeling: hoe stel je een goede vragenlijst op voor groep 1-2 leerlingen?)
De uitkomsten van de vragenlijst worden samen met gegevens rondom het meten van het gebruik van de leeshoek, meegenomen naar stap 3 van de PDSA-cyclus. Daar zullen de uitkomsten worden vergeleken met de 'criteria voor lezen' die beschreven zijn op schoolniveau en zullen er verbetervoorstellen geformuleerd worden.
De procesontwikkeling wordt door de onderbouw visueel gemaakt op een grote PDSA-cirkel. Deze hangt bij de lokalen van groep 1-2 zodat ook leerlingen en ouders kunnen zien waar de (aanstaande) leerkrachten mee bezig zijn.

Middenbouw
Het onderwerp 'Pret in de letterflat' richt zich op het verbeteren van het 'ontwikkelingsgericht lezer en schrijver worden'. In de bouwbijeenkomsten zijn leerkrachten tot de conclusie gekomen dat kennis van de leer- en ontwikkelingslijnen, voorwaardelijk is voor het ontwikkelingsgericht kunnen begeleiden. De twee K2-studenten in deze bouw hebben een vragenlijst ontworpen waarmee de 'kennis' van leerkrachten over deze leer- en ontwikkelingslijnen in beeld wordt gebracht. De resultaten laten al zien dat deze kennis grotendeels ontbreekt en dat leerkrachten geneigd zijn om op 'korte termijn' te denken. Het leesonderwijs wordt 'per les' voorbereid, gebruikmakend van de aanwezige methode. De K2-studenten zullen de resultaten op grafische wijze gaan samenvatten en zullen zelf de vragenlijst ook in gaan vullen zodat er een totaalbeeld ontstaat voor de middenbouw.
Er is ook een vragenlijst ontworpen voor de leerlingen. Deze meet de leesbeleving van leerlingen op tal van terreinen. De resultaten moeten nog tastbaarder worden gegenereerd en zullen worden besproken met de leerlingen alvorens deze wordt toegelicht in de bouwvergadering.

Bovenbouw
In een eerder blog heb ik verteld over een bouwbijeenkomst van de bovenbouw over het verbeteronderwerp. In het bouwoverleg dat hierop volgde kwamen de deelnemers tot de conclusie dat ze wellicht te overhaast gekozen hebben voor het werken met een nieuwe methode. De deelnemers zijn ook met elkaar in gesprek gegaan over het 'gebruik' van de methode. Aandacht is besteed aan het gebruik van de handleiding, van het leerlingenboek, de baklessen, aan toetsing en registratie en aan de plaats van 'begrijpend lezen' op het rooster. Duidelijk werd dat leraren op een verschillende manier omgaan met en gebruikmaken van de genoemde zaken. Op de studiemiddag van 10-11-2008 zal hier aandacht aan besteed worden. Doel: Door gebruik te maken van elkaars ervaringen komen tot kwalitatief beter begrijpend-leesonderwijs en een doorgaande lijn in het gebruik van de methode. De bovenbouw kan op deze wijze werken aan stap 3 van de PDSA-cyclus (formuleren van verbeteronderwerpen).

Eerste kenniskringbijeenkomst op de Liaan (2)

2008-10-08T14:27:00.002+02:00

De eerste bijeenkomst van de kenniskring is een feit. De bijeenkomst stond gepland van 15.45-17.15 uur. Starten om 15.45 uur blijkt echter niet realistisch omdat een student en haar mentor vanaf een dilocatie naar de hoofdlocatie moeten reizen. Jammer was ook dat de directrice (een belangrijke schakel naar het overleg met de clustercoördinatoren) pas aan het einde van het overleg kon aanschuiven.
Mede vanwege de de tijdproblemen heb ik punt 1 van de agenda qua werkvorm aangepast. Achteraf gezien prima omdat bleek dat het voor de deelnemers moeilijk was om aan te geven wat de opbrengst van de kenniskring zou moeten zijn. Antwoorden op de vraag 'wanneer is het leren in de kenniskring voor jou betekenisvol?' liepen uiteen van: 'ik leer dan hoe ik de student goed kan begeleiden' tot 'we leren dan van de ervaringen uit andere clusters' en 'reflecteren op het planmatig werken' (dit laatste overings uit de mond van de K3-student die vorig jaar op de Pas heeft geparticipeerd in de kenniskring).
Het is bij de deelnemers dus nog niet geheel duidelijk wat de kenniskring inhoudt en wat er verwacht wordt... aandacht voor deze zaken blijft nodig.
Na een korte introductie op de PDSA-verbetercyclus als procesinstrument zijn de clusters aan de slag gegaan met het 'invullen' van de eerste drie PDSA-stappen, zich baserend op de al doorlopen ontwikkeling. Al snel werd duidelijk dat in de clusters, na een basale formulering van het verbeteronderwerp, gestart is met het uitvoeren van praktische activiteiten/oplossingen. In het cluster 1/2 zijn ontwikkelingsgebieden verdeeld over de leerkrachten en wordt op maandagmiddag met een circuitmodel gewerkt. Het cluster 5/6 heeft een soort circuitmodel ingevoevoerd voor de creatieve vakken en het cluster 7/8 (onder andere) voor het rekenonderwijs. De mentoren uit de clusters konden moeilijk of niet aangegeven waarom voor deze activiteiten is gekozen (vaak werd genoemd dat de clustercoördinator vrijgeroosterd moest worden). Het duidelijk en concreet formuleren van het verbeteronderwerp (waarom werken met niveaugroepen bij rekenen? Wat willen jullie daarmee verbeteren) bleek ook moeilijk te zijn.

Voor alle clusters geldt ook dat, binnen de uitvoering van de genoemde activiteiten, op dit moment knelpunten worden ervaren. Leraren van cluster 1/2 vragen zich af op welke wijze zij de ontwikkeling van leerlingen binnen het circuitmodel nu goed kunnen observeren en registreren (liefst tijdens de activiteit). Belangrijke vraag die daar denk ik aan vooraf gaat is de vraag 'Wat wil je registreren?' en 'Waarom wil je dat registreren?' Wellicht dat dit een onderzoek(je) waard is.
Leraren van groep 7/8 ervaren diverse problemen: zitten de leerlingen wel in het juiste niveau? Hoe houd ik als groepsleerkracht zicht op de ontwikkeling van mijn leerlingen die les krijgen van mijn collega? etc. ook hier ligt waarschijnlijk een kans voor onderzoek. Onderzocht kan worden wat de positieve ervaringen zijn in het groepsdoorbrekend werken en welke knelpunten worden ervaren.

De bijeenkomst heeft denk ik veel energie gekost van de deelnemers. Er is diep nagedacht en men heeft (gedwongen door de PDSA-stappen) kritisch moeten kijken naar het eigen handelen. Zelf heb ik de bijeenkomst ook als 'zwaar' ervaren. Het is nog zoeken naar de afstemming... wat wil de school? Wat willen de clusters? Wat willen de kenniskringleden? Wat wil het Kempellectoraat?
Tijd en ervaring zullen we nodig hebben om te ervaren wat het leren in leerwerkgemeenschappen kan betekenen voor het team van De Liaan.

Eerste kenniskringbijeenkomst op De Liaan

2008-10-07T11:40:00.004+02:00

Vanmiddag vindt de eerste echte kenniskringbijeenkomst plaats op basisschool de Liaan. Deze bijeenkomst kent de volgende opzet:

Betekenisvolheid van de kenniskring
De inrichting van de kenniskring zal visueel gepresenteerd worden. Vervolgens zal aandacht besteed worden aan verwachtingen omtrent het leren binnen de kenniskring a.d.h.v. de vraag: 'Wanneer is het leren in deze kenniskring voor jullie betekenisvol'. We zullen voor de beantwoording van deze vraag gebruik maken van de werkvorm 'mindmappen'. Op post-its formuleren de deelnemers prestatie-indicatoren die vervolgens worden gegroepeerd op een centrale flap of een bord.
Deelnemers zal duidelijk worden gemaakt dat dit onderdeel zich richt op het metaleren binnen de kenniskring, de activiteiten die hieronder vermeldt worden richten zich op het leren in en van de dagelijkse onderwijspraktijk.
Duiden van het kennisproces binnen de kenniskring
Het kennisproces zal worden gevisualiseerd door de PDSA-verbetercirkel. Keuze zal beargumenteerd worden vanuit onderwijskundig perspectief, het perspectief van de stichting Prisma en het perspectief van de student die moet aantonen dat hij/zij planmatig handelt.
In deze bijeenkomst zal aandacht besteed worden aan stap 1 (formuleren van het verbeteronderwerp), stap 2 (meten van de (begin)situatie) en mogelijk aan stap 3 (analyseren van de oorzaken en formuleren van verbetervoorstellen).
Doorlopen van stappen 1 en 2
Per sectie zal gewerkt worden aan de stappen 1, 2 en mogelijk 3 van de PDSA-verbetercirkel. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van een opdrachtenblad (studenten kunnen de uitkomsten later eventueel in de digitale PDSA-verbetercirkel plaatsen binnen de competentie 'samenwerken met collega's).
Stap 1: Wat willen jullie aan het einde van dit jaar gerealiseerd/verbeterd hebben? Waarom willen jullie dat? Wat is er nu aan de hand?
Stap 2: Welke kennis hebben jullie nodig om deze verbetering te kunnen realiseren? Wat moeten jullie nog meten (= weten) om succesvolle acties in gang te kunnen zetten?
Stap 3: Wat heeft de zoektocht naar kennis jullie opgeleverd. Welke kennis is belangrijk? Welke is (makkelijk) te beïnvloeden? Op welke manier kunnen jullie de opgedane kennis vertalen naar acties in de praktijk?
De secties zullen tenslotte bovenstaand proces aan elkaar presenteren.
Evaluatie en bepalen voortgang
In een terugblik op de bijeenkomst zullen we nagaan wat de opbrengst was... wat is er geleerd? We zullen ook vooruit kijken... wat gaan de secties doen? Waar besteden we aandacht aan in de volgende kenniskring? We zullen ook data plannen voor kenniskringbijeenkomsten in dit schooljaar

Bouwbijeenkomst De Pas

2008-09-30T16:11:00.002+02:00

Vandaag heb ik het bouwoverleg van de bovenbouw mogen bijwonen. Mooi om te zien hoe leraren blijvend bezig zijn met het realiseren van goed onderwijs, in dit geval specifiek gericht op 'begrijpend en studerend' lezen. Dat de PDSA cirkel een hulpmiddel (niet meer en niet minder dan dat) kan zijn bij het verbeteren werd in de bovenbouw denk ik duidelijk. De bouwcoördinator verdient dan ook complimenten voor de wijze waarop hij dit hulpmiddel heeft gebruikt om aan het einde van de bijeenkomst te kunnen komen tot het formuleren van heldere afspraken.
Tijdens de bijeenkomst bleek dat het verbeteronderwerp nogal divers werd geïnterpreteerd door de aanwezigen. Termen als 'leesstrategieën' 'begrijpend lezen' en 'studerend lezen' werden voornamelijk op basis van persoonlijke praktijkervaringen ingekleurd. Dit leidt bijna onherroepelijk tot een te verbeteren onderwerp: Zicht krijgen op wat begrijpend lezen is/inhoudt.
Andere 'problemen' die door de leraren worden aangekaart zijn:

we maken niet op dezelfde wijze gebruik van de methode
de handleiding wordt als onoverzichtelijk ervaren
de registratie van vorderingen wordt als omslachtig ervaren

Uiteindelijk is men gekomen tot de volgende formulering van de eerste stappen onder de titel:
“ Begrijpend lezen, begrijpen we het nog……??”

Probleemgebied (Wat is het probleem?)
Verschillend gebruik van de huidige methode “ Goed gelezen “ door de leerkrachten in de groepen 5 tot en met 8.
Onoverzichtelijke handleiding.
Uitgebreide en onduidelijkeregistratie.

Redenen voor selectie (Waarom willen we het verbeteren?)
We hebben behoefte aan een eenduidige schoollijn binnen begrijpend lezen.

AFSPRAKEN N.A.V. BOUWVERGADERING 30-9-2008
Inventariseer en registreer in je eigen groep hoe jij met de kinderen werkt met de huidige methode.
Breng van bovenstaande afspraak verslag uit in de volgende bouwvergadering
op 22-10-2008.
Wat doe je concreet met de “nieuwgekozen” methode “Nieuwsbegrip” in je groep?
Breng van bovenstaande afspraak verslag uit in de volgende bouwvergadering.

Vooroverleg op De Pas

2008-09-29T14:52:00.003+02:00

Vanmiddag heb ik overleg gehad met de bouwcoördinatoren en de directrice van De Pas en de schoolbegeleider vanuit het BCO. Doel van dit overleg: afstemmen van de schoolontwikkeling op schoolniveau (thema 'Taal/lezen', begeleid door BCO) en de ontwikkelingen op bouwniveau waarin ook de aanstaande leraren van De Kempel participeren.
De bouwcoördinatoren hebben verslag gedaan van de studiedag van 24-09-08. Tijdens deze studiedag is het ontwikkelingsonderwerp 'Taal/lezen' belicht vanuit de concepten 'De leraar als mediator', het concept 'adatpief onderwijs (autonomie, relatie, competentie) en het concept OGO (ervaren, beleven, leren, begrijpen). Na een verkenning hebben de leerkrachten verbeteronderwerpen geformuleerd op het gebied van taal/lezen. In de bouw zijn de leerkrachten vervolgens aan de slag gegaan met de keuze voor het verbeteronderwerp en het bepalen van acties behorende bij stap 2 van de PDSA-cyclus: 'het meten'.
De onderbouw gaat zich richten op verbetering van de leeshoek. Ze verwachten meer rendement te kunnen halen op het gebied van beginnende geletterdheid door het krachtiger maken van de leeshoek.
De middenbouw wil het aanbod op het gebied van taal/lezen tijdens de SpeelWerk Tijd (SWT) verbeteren. Nu is er sprake van een ontkoppeling tussen het aanbod op het gebied van taal/lezen in de ochtend en het aanbod tijdens de SWT. De leraren van de middenbouw vragen zich ook af of de leerlingen zich betrokken voelen bij de activiteiten tijdens de SWT.
Binnen de bovenbouw is het proces minder planmatig verlopen. Na het benoemen van verbeteronderwerpen (stap 1) zijn de leraren doorgeschoten naar stap 4 (benoemen van acties voor de praktijk). (Waarschijnlijk mede) hierdoor wordt er nog onvoldoende draagkracht ervaren voor het gekozen verbeteronderwerp 'Begrijpend lezen'.
In de bijeenkomst is vervolgens besproken op welke wijze de bovenbouw het proces het beste kan oppakken in de volgende bouwbijeenkomst.

Inrichting schoolkenniskring De Liaan

2008-09-29T14:40:00.003+02:00

Hierboven wordt de inrichting van de schoolkenniskring op basisschool De Liaan schematisch weergegeven. Dez kenniskring bestaat uit de aanstaande leraren (K2- en K3-nvieau), hun mentoren, de directrice van de school en mijzelf als onderzoeker/projectleider.
De clustercoördinatoren maken om organisatorische redenen helaas geen deel uit van de kenniskring.

Oveleg met mentoren op De Liaan

2008-09-22T13:41:00.003+02:00

Vandaag heeft er een (eerste) overleg plaatsgevonden met de studenten, mentoren en clustercoördinatoren van De Liaan. Bij dit overleg was ook de directeur van de school aanwezig. Doel van het overleg:

Zicht krijgen op de inrichting van de opleiding op De Kempel
Zicht krijgen op het project 'Samen Leraar Worden'
Vaststellen van een mogelijke inrichting van de schoolkenniskring

Voor het eerste punt is gebruik gemaakt van een algemene presentatie over de opleiding. Besproken is de inrichting van de gehele opleiding op hoofdlijnen en de inrichting van de tweede fase specifiek.

In de toelichting is aangegeven op welke wijze de studenten werken aan hun competentie-ontwikkeling en welke ondersteuning ze hiervoor kunnen gebruiken binnen De Kempel. Benadrukt is dat het behalen van de competenties, o.a. door uitvoering van activiteiten in de stage, 'het voornaamste belang voor de studenten vormt. Binnen het project 'Samen Leraar Worden' proberen we dit belang te koppelen aan het belang, of de belangen, van de stageschool. Kort door de bocht geformuleerd: Studenten bewijzen hun competenties door mee te werken aan de realisatie van de belangen van de school.
Dit vraagt nogal wat van mentoren... Deze zijn uiteraard bekend met de belangen van de school (schoolontwikkelingsonderwerpen). Binnen het project 'Samen Leraar Worden' zullen ze deze onderwerpen (samen met de studenten) moeten kunnen vertalen naar benodigde competenties.
Afgesproken is dat op gezette tijden aandacht besteed zal worden aan de koppeling tussen schoolontwikkeling en de te behalen competenties. Dit kan tijdens stagebezoekmomenten en tijdens schoolkenniskringbijeenkomsten.

De inrichting van de schoolkenniskring was het laatste agendapunt van de bijeenkomst. De inrichting van de schoolkenniskring op Kombischool de Pas is als mogelijk model gepresenteerd. Omdat de school al werkt met een werkgroep die de onderwijsvernieuwing aanstuurt (bestaande uit de waarnemend directeur, een extern begeleider en de clustercoördinatoren) wordt binnen De Liaan gekozen voor een andere inrichting van de schoolkenniskring. Reden: gevaar voor overbelasting van clustercoördinatoren. Meer over de inrichting van de kenniskring in een volgend blog.

Overleg met Hannelore

2008-09-15T15:34:00.002+02:00

Vanmiddag heeft Hannelore me bijgepraat over de ontwikkelingen van de afgelopen weken. Deze hebben vooral betrekking op zaken die in gang zijn gezet door de bouwcoördinatoren en leerkrachten van De Pas. De K2-studenten gaan namelijk pas vanaf volgende week 'echt' stagelopen.
Welke activiteiten hebben plaatsgevonden?

Er heeft een overleg plaatsgevonden tussen de K3-student op De Pas (heeft vorig jaar als K2-student ook al stagelopen op deze school) en de nieuwe K2-studenten (drie studenten). Onder begeleiding van Hannelore heeft de K3-student verteld over haar ervaringen. Ervaringen t.a.v. de stage, het participeren in de schoolkenniskring, het werken aan de competenties, het opstellen van een eindbalans in het DPF, etc.
Een zeer zinvolle activiteit die door alle deelnemers als positief is ervaren. Deze ervaring ga ik dus zeker introduceren op de nieuwe basisschool binnen het project 'Samen Leraar Worden': basisschool De Liaan.

De bouwcoördinatoren hebben deelgenomen aan de eerste studiedag binnen het PIEK-project. Tijdens deze eerste studiedag stonden de eerste twee stappen van de PDSA-verbetercirkel centraal. De bouwcoördinatoren hebben veel inspiratie en ideeën opgedaan tijdens de training en hebben deze omgezet in actie tijdens een teambijeenkomst waarin het 'Ralfi-lezen' centraal stond. Deze bijeenkomst werd door de teamleden en bouwcoördinatoren als positief ervaren.

Vervolgens hebben we vooruit gekeken naar activiteiten die op korte termijn plaats zullen vinden:

Voor de K2- en K3-studenten geldt dat zij gaan stagelopen bij een mentor die niet bekend is met de competentiegerichte wijze van opleiden op De Kempel. Afgesproken is dat er op 6 oktober een bijeenkomst zal plaatsvinden voor de studenten, hun mentoren en overige geïnteresseeerden waarin de competentiegericht wijze van opleiden wordt toegelicht. Hierin zal aandacht besteed worden aan het aanbod binnen De Kempel (studieroutes), het werken met het DPF en de verwachtingen t.a.v. de rol van de mentor.
Deze bijeenkomst richt zich op een aantal kwaliteitstscriteria die van belang zijn binnen het 'Samen Leraar Worden':
* Mentoren stemmen af op leerbehoeften van aanstaande leraren
* Mentoren vervullen rol bij verwerven competenties door aanstaande leraren
* School heeft afspraken over inhoud en vormgeving begeleiding aanstaande leraren
* School heeft afspraken over frequentie en werkwijze begeleiding aanstaande leraren
*School heeft afspraken over wijze van functioneren van aanstaande leraren op klas- en schoolniveau
Op 24 september is er een studiedag voor het hele team waarin aandacht wordt besteed aan het schoolthema van de schooljaar: Taal/lezen. De eerste opzet voor deze studiedag is door Hannelore toegelicht. Ik heb feedback gegeven op de opzet, waarbij ik de nadruk heb gelegd op het inzetten van de PDSA-verbetercirkel en het leggen van de relatie van deze dag met de specifieke ontwikkelingen in de drie bouwen. Op 29 september vindt er om 15.30 uur een overleg plaats met het centrale verbeterteam van de school. De ervaringen van de studiedag worden dan besproken en de invulling van het bouwoverleg van 30 september wordt op basis daarvan bepaald. De studiedag wordt mede verzorgd door BCO onderwijsadvies. De adviseur zal ook aanwezig zijn bij het overleg op 29 september.

Eerste overleg op De Liaan

2008-08-19T21:38:00.004+02:00

Vamiddag hebben Ted Nefkens (directrice van De Liaan), René Smits (schoolbegeleider) en ik overleg gehad over een mogelijke invulling van het project 'Samen Leraar Worden' en de rol van de (aanstaande) leraren daarbinnen.
Het overleg kan denk ik het beste gekarakteriseerd worden als het zoeken naar wederzijdse afstemming. Vanuit De Liaan komt de vraag wat ze van studenten en De Kempel (in mijn persoon) mogen verwachten. Zelf was ik op zoek naar een nadere concretisering van de ontwikkeling die de school wenst te realiseren.
De school gaat, zoals voorgenomen, dit jaar werken met clusters (1-2 / 3-4 / 5-6 / 7-8). Ieder cluster wordt geleid door een clustercoördinator. Er is een harde opbrengst geformuleerd voor de clusters. Er moet (aan het einde van het schooljaar) minimaal drie keer een half uur per week sprake zijn van groepsdoorbrekend onderwijs.
Deze opbrengst is uiteraard geen doel op zich. Door deze werkwijze hoopt de school de leerkrachten meer zicht te geven op eigen en andermans kwaliteiten. Een betere (maar ook bewustere) inzet van deze kwaliteiten moet uiteindelijk leiden tot hogere onderwijsopbrengsten.
Voor leerkrachten betekent bovenstaande dat ze bewust aandacht moeten besteden aan hun (nieuwe) leekrachtrol.
Ontwikkeling vanaf de werkvloer staat centraal. Er zijn (buiten de hierbovengenoemde verwachting m.b.t. het groepsdoorbrekend werken) geen eisen of verwachtingen gesteld. Leerkrachten binnen een cluster gaan zelf vorm geven aan de ontwikkeling. Gezamenlijk stellen ze een clusterplan op en vervolgens (daaraan gerelateerd) individuele ontwikkelingsplannen. De aanstaande leraren kunnen volledig meedraaien in dit proces.
De clustercoördinatoren worden ondersteund door de directeur en schoolbegeleider binnen driewekelijkse bijeenkomsten en individuele trajecten.
Afgesproken is dat de wederzijdse verkenning een vervolg krijgt op maandag 22 september (eerste stagedag van K2-studenten). Tijdens deze bijeenkomst (aanwezig zijn: directie, clustercoördinatoren, mentoren en aanstaande leraren) zal aandacht worden besteed aan:

Het Kempellectoraat
Het project 'Samen Leraar Worden'
De Kempelcompetenties
Kwaliteitskenmerken voor 'Samen Leraar Worden'

Op basis van de informatie wordt verder bekeken op welke wijze invulling kan worden gegeven aan het project 'Samen Leraar Worden'.

Een nieuw schooljaar, een nieuwe start

2008-08-18T16:53:00.004+02:00

Vanmiddag heb ik met Hannelore de voortzetting van het project 'Samen Leraar Worden' op Kombischool De Pas besproken. Er gaan dit jaar drie K2-studenten en één K3-student van Hogeschool de Kempel participeren in dit project op De Pas.
De school heeft gekozen voor een schoolthema: het verbeteren van het taal-leesonderwijs. Aan dit onderwerp zal op schoolniveau aandacht worden besteed en binnen de bouwen (1-2 / 3-4 / 5-8).
Zoals het er nu naar uitziet gaan de leerkrachten van de groepen 1-2 aan de slag met de implementatie van de digitale versie van Horeb (duidelijk moet nog worden op welke wijze dit onderwerp samenhangt met het schoolthema...!); gaan de leerkrachten van de groep 3-4 verder met het onderwerp 'ontwikkelingsgericht schrijver en lezer worden' en gaan de bovenbouw-leerkrachten aan de slag met het het onderwerp 'differentiatie' (binnen het taalonderwijs).
Op zowel school- als bouwniveau zal, evenals vorig jaar, gewerkt worden volgens de stappen van de PDSA-verbetercyclus.

De K2- en K3-studenten van De Kempel hebben morgen overleg met Hannelore over de ontwikkelingen zoals hierboven geschets. In dit overleg zal ook aandacht besteed worden aan de belangrijkste kwaliteitscriteria die het samen leren van leraren en aanstaande leraren mogelijk maken.
Het management en de bouwcoördinatoren gaan dit jaar deelnemen aan het PIEK-project. zij worden geschoold in het doorlopen van de PDSA-cyclus en het gebruik van instrumenten binnen deze cyclus. In teambijeenkomsten zal de verworven kennis worden doorgegeven aan de (aanstaande) leraren. Op 24 september zal de eerste teambijeenkomst plaatsvinden (studiedag). Op die dag worden de plannen gemaakt per bouw (stap 1 PDSA: vastellen verbeteronderwerp). Op 15 september zal ik overleg hebben met Hannelore, ter voorbereiding van deze studiedag. Voor de periode daarna staan twee schoolkenniskringen gepland (6 oktober en 10 november) en twee bouwoverlegmomenten (30 september en 21 oktober).

Resultaten onderzoek kenniskring 2

2008-06-02T20:32:00.000+02:00

In een eerder blog heb ik reeds aangegeven dat het onderzoek naar de kwaliteitskenmerken van opleidingsscholen interessante eerste resultaten heeft opgeleverd. Kanttekening bij de eerste resultaten was dat vrijwel alle kwaliteitskenmerken als (even) belangrijk worden beschouwd. Er bleek in de waardering van het belang nauwelijks onderscheid te bestaan tussen de criteria. Door middel van de werkvorm 'muurtje bouwen' zijn we gaan onderzoeken welke kwaliteitskenmerken door leraren en aanstaande leraren als de belangrijkste worden beschouwd. Hieronder worden de top 5 en top 3 kenmerken genoemd:

Onderdeel: De school als medeopleider
Leraren (mentoren)

Mentoren stemmen af op leerbehoeften van aanstaande leraren
Mentoren vervullen rol bij verwerven competenties door aanstaande leraren
School vervult actieve rol bij begeleiden van aanstaande leraren
De school zorgt voor een uitdagend, stimulerend leerklimaat
De school zorgt voor een emotioneel veilig leerklimaat

Aanstaande leraren

Mentoren vervullen rol bij verwerven competenties door aanstaande leraren
De school zorgt voor een uitdagend, stimulerend leerklimaat
De school zorgt voor een emotioneel veilig leerklimaat
School vervult actieve rol bij begeleiden van aanstaande leraren
Mentoren stemmen af op leerbehoeften van aanstaande leraren

Onderdeel: Afspraken (mondeling dan wel schriftelijk)
Leraren (mentoren)

School heeft afspraken over wijze van functioneren van aanstaande leraren op klas- en schoolniveau
School heeft afspraken over inhoud en vormgeving begeleiding aanstaande leraren
School heeft afspraken over frequentie en werkwijze begeleiding aanstaande leraren

Aanstaande leraren

School heeft afspraken over inhoud en vormgeving begeleiding aanstaande leraren
School heeft afspraken over taakverdeling begeleiding en beoordeling aanstaande leraren
School heeft afspraken over frequentie en werkwijze begeleiding aanstaande leraren

Onderdeel: Opleider in school

Leraren (mentoren)

Opleider in de school fungeert als coach voor aanstaande leraren en mentoren
Opleider in de school heeft regelmatig contact met mentoren over begeleiding
Opleider in de school heeft regelmatig contact met contactpersoon Kempel

Aanstaande leraren:

Opleider in de school fungeert als coach voor aanstaande leraren en mentoren
Opleider in de school is verantwoordelijk voor voortgang begeleiding aanstaande leraren
Opleider in de school heeft regelmatig contact met mentoren over begeleiding

Leraren en aanstaande leraren verschillen nauwelijks in de beoordeling van de items. Bij het onderdeel 'de school als medeopleider' staan bij beide groepen dezelfde kenmerken in de top 5 (volgorde verschilt).
Met SPSS is op basis van een kruistabel een chi-kwadraat toets uitgevoerd om na te gaan of er sprake is van significante (p<.05) verschillen op scores voor kenmerken tussen leraren en aanstaande leraren. Dit bleek het geval bij twee kenmerken. Op beide kenmerken werd significant hoger gescoord door leraren. Het betreft de kenmerken:

School onderschrijft taakomschrijving opleider in de school (leraren: 3,00; aanstaande leraren 1,50)
School heeft afspraken over de wijze van functioneren van aanstaande leraren op klas- en schoolniveau (leraren: 4,25; aanstaande leraren 2,75)

Deelname studenten aan het project 2008-2009

2008-05-27T19:30:00.000+02:00

Het einde van het schooljaar nadert... tijd om vooruit te kijken naar het volgende schooljaar. Tijd dus ook om op zoek te gaan naar nieuwe studenten die deel kunnen nemen aan de projecten op De Pas en De Liaan (nieuwe projectschool).
Uitgangspunt is dat op beide scholen twee K2- en twee K3-studenten deel gaan nemen aan het project.
Overleg met het stagebureau maakt echter snel duidelijk dat het vinden van vier K3-studenten een onmogelijke opgave lijkt. Oorzaak:

De regio Helden herbergt nauwelijks K2-studenten die de opleiding op De Kempel volgen (in de komende jaren lijkt dit probleem zich niet meer voor te doen)
De meeste K2-studenten hebben inmiddels een stageplaats geregeld voor hun K3-stage

Volgend jaar zullen daarom op beide scholen een K3-student en drie K2-studenten gaan deelnemen aan het project. De K3-studenten zijn de huidige K2-studenten van projectschool De Pas, de K2-studenten zijn (nog) niet bekend met het project.

De namen van de potentiële deelnemers zijn inmiddels doorgegeven aan het stagebureau. Binnen COO zal ik bovenstaande problemen nog bespreken en overleg voeren over de plaatsing van de K2-studenten binnen één tutorgroep (mogelijk probleem: twee K2-studenten gaan de minor Internationalisering volgen). Als de namen definitief zijn zal ik de studenten bij elkaar roepen en samen met Rezy en Freek informatie geven over het project.

Mogelijke schoolontwikkelingsonderwerpen De Pas 2008-2009

2008-05-26T19:56:00.000+02:00

Voor het schooljaar 2008-2009 worden de volgende (mogelijke) schoolontwikkelingsonderwerpen genoemd:

Onderbouw
Invoering van en werken met de digitale versie van Horeb

Middenbouw
Doelgericht onderwijsaanbod (werken met leer- en ontwikkelingslijnen binnen het OGO-concept)

Bovenbouw
Gedifferentieerd onderwijsaanbod

Alle onderwerpen dienen zoveel mogelijk gericht te worden op het vakgebied Nederlandse taal (taal- en leesonderwijs) omdat dit een speerpunt vormt voor de school.

Kijkend naar de onderwerpen zijn er overeenkomsten te vinden die geschaard kunnen worden onder de noemen 'VOLGEN EN HANDELEN"....

Kenniskring De Pas (26-05-2008)

2008-05-26T19:42:00.000+02:00

De laatste inhoudelijke kenniskring van dit schooljaar. Er volgt nog één kenniskringbijeenkomst (16 juni) maar deze zal zich vooral richten op het doorlopen proces.
De drie bouwen hebben in deze bijeenkomst aangegeven waar ze staan in het proces (Study en Act fase). Hierbij is onderscheid gemaakt tussen produktopbrengsten en gerealiseerde effecten.

In de onderbouw kan de lijst met SEO-kenmerken worden aangedragen als produktopbrengst. Op dit moment wordt deze in gebruikt bij observeren, schrijven van ontwikkelingsoverzichten en tijdens consultatiemomenten met Carla. De lijst is ook afgedrukt op de achterkant van het groepsoverzicht dat 2x per jaar wordt ingevuld à taal (leren) gebruiken tijdens consultatiemomenten. Voor de zomervakantie vindt er nog bouwoverleg plaats waarin bekeken wordt of de lijst (op basis van de ervaringen) moet worden aangepast.
In de middenbouw wordt gewerkt met geformuleerde kenmerken van betekenisvol onderwijs. Deze kenmerken wordt gehanteerd bij de voorbereiding van thema's en (afhankelijk van de leerkracht) bij de voorbereiding van het dagelijkse onderwijs.
De bovenbouw heeft kenmerken geformuleerd van krachtig WO-onderwijs, gericht op het verhogen van de betrokkenheid van leerlingen bij het onderwijs. Geconstateerd wordt dat de kenmerken WO-overstijgend zijn en ook gebruikt kunnen worden bij ander vakken.

De effecten die gerealiseerd zijn worden als volgt geformuleerd:
Onderbouw
· Meer planmatigheid!
· Meer weten van elkaar!
· Uitwisseling dwingt je tot het meenemen van iedereen, ook van nieuwe mensen!
Middenbouw
· Planmatigheid leren te gebruiken!
· Betty & Willeke à meer diepgang in de voorbereiding
· Als bouw à meer inhoudelijk gesprek over onderwijsinhouden, meer diepgang, meer delen van ervaringen, meer vertellen over je eigen vaardigheden!
· Hierdoor concreter maken waar je mee bezig bent!
Bovenbouw
· Bewuster omgaan met coöperatieve werkvormen
· Meer uitwisseling!
· Concreter praten over waar je mee bezig bent! Delen van bijv. beeldvormers, andere middelen om de betrokkenheid te verhogen

Algemene effecten
· Belangrijk: rol van de bouwcoördinator in dit hele proces!
· Gebruikersgroep waarop het hele proces zichtbaar is à terugkijken op en borgen van een ontwikkeling / borgen van het proces!

Invulling project op De Liaan (2008-2009)

2008-05-26T19:13:00.000+02:00

Vanmiddag overleg gehad met Ted Nefkens (plaatsvervangend directeur De Liaan) en René Smits (onderwijsbegeleider van de school) over een mogelijke invulling van het project 'Samen Leraar Worden' op deze school.
De school gaat met ingang van volgend jaar werken met 'zelfsturende clusters'. De school werkt al langer met een clusterorganisatie (groep 1-2, 3-4, 5-6, 7-8). Volgend jaar willen ze deze clusters, die onder leiding staan van een clustercoördinator, meer verantwoordelijkheid geven voor de organisatie en inhoud van het onderwijs binnen het cluster. Doel: meer afstemming van de (leerkracht)kwaliteiten op de leerbehoeftes van leerlingen.
De wijze waarop de clusters de samenwerking (het samen leren en werken) vorm gaan geven wordt, voor zover nu bekend, niet gestuurd... er is sprake van een grote vrije ruimte. Mogelijk ligt hier een mooie onderzoeksvraag voor het lectoraat.
Alle clusters gaan in ieder geval werken met de PDSA-verbetercirkel. Afgelopen schooljaar heeft de school geparticipeert in het PIEK-project. Teamleden zijn dus bekend met de verbetercirkel (echte toepassing ervan in de dagelijks praktijk heeft marginaal plaatsgevonden).

Op basis van bovenstaande informatie kan gesteld worden dat hier een mooie uitdaging kan liggen voor aanstaande leraren. Zij kunnen samen met de aanwezige leraren leren en werken... onderwijs maken!

Kenniskring 07-04-2008

2008-04-23T08:30:00.000+02:00

Vandaag weer een onderwijsinhoudelijke kenniskring. We staan stil bij de vorderingen in de drie bouwen.
De onderbouw geeft aan in de ACT-fase te zitten. Freek heeft onderzoek gedaan naar het gebruik van de kenmerken van SEO in de dagboeken van de leerlingen. Vanuit de kenniskring is aangegeven dat het wellicht verstandig is om de STUDY-fase te verlengen... meer informatie verzamelen over divers gebruik van de kenmerken en op basis daarvan besluiten tot handhaven of bijstellen van het overzicht.
De middenbouw lijkt moeite te hebben met de planmatige uitvoering van de ontwikkeling. De PDSA-stappen worden niet geheel herkenbaar doorlopen. Daarnaast bestaat de neiging om het onderwerp regelmatig te verbreden waardoor men afwijkt van de kern.
Geconstateerd wordt dat het verbeteronderwerp wellicht onvoldoende scherp is geformuleerd en dat de betrokkenheid van de (aanstaande) leraren bij het onderwerp (hierdoor) onvoldoende was (te ver weg van de dagelijkse problemen/praktijk).
De bovenbouw heeft enthousiast invulling gegeven aan de DO-fase. Er is gewerkt met coöperatieve werkvormen, beeldvormers, eigen produkties van leerlingen, koppeling met andere vakgebieden. In de laatste bouwbijeenkomst is aandacht besteed aan de opbrengsten van het afgelopen schooljaar: wat hebben de (aanstaande) leraren geleerd?

Presentatie project op De Liaan

2008-04-07T21:21:00.000+02:00

Vanmiddag hebben Marcel C. (leerkracht en mentor van De Pas), Fieke A. (K3-student Kempel) en ik een presentatie verzorgd over het project 'Samen leraar worden' voor de teamleden van basisschool De Liaan.
Op basis van deze presentatie zal het team beslissen of ze vanaf het schooljaar 2008-2009 als tweede school binnen Prisma deel willen nemen aan het project 'Samen leraar worden'.
In de presentatie hebben we aan de volgende zaken aandacht besteed:

Onderzoeksvraag binnen het project: 'Welke elementen leveren een bijdrage aan het samen leren, van en door leraren en aanstaande leraren, van en over het werk?'

Inrichting van het project binnen basisschool De Pas

Werkwijze (PDSA en ROTOR-cyclus)

Eerste resultaten

Marcel C. en Fieke hebben bovenstaande onderdelen ingekleurd met eigen praktijkvoorbeelden. De herkenbaarheid van deze voorbeelden en de praktijkgerichtheid van de onderzoeksvraag leverde instemmende blikken op van de leerkrachten van De Liaan. De vele vragen tijdens en na de presentatie hebben, in ieder geval bij ons, geleid tot het idee dat teamleden positief stonden tegenover het project.

Afgesproken is dat het team in de komende week verder na kan denken over een mogelijke deelname en via Prisma zal laten weten of ze al dan niet zal deelnemen.

Bouwvergadering bovenbouw

2008-04-03T13:33:00.000+02:00

Gisteren (2 april 2008) ben ik aanwezig geweest bij het bouwoverleg van de bovenbouw van Kombischool de Pas. Centraal stonden de ervaringen uit de DO-fase, gericht op verhoging van de betrokkenheid van leerlingen bij het aardrijkskundeonderwijs.
Alle leerkrachten hebben op hun eigen manier invulling gegeven aan de DO-fase. Ze hebben geëxperimenteerd met coöperatieve werkvormen, toneelstukjes, beeldvormers, het maken van werkstukken. In één groep is zelfs een complete thematische lessencyclus uitgevoerd die eindigde met een presentatie-avond.
Het was mooi om te zien hoe leerkrachten en studenten vol enthousiasme vertelden over hun ervaringen... de beelden van betrokken leerlingen.
Op de vraag naar wat deze ontdekkingstocht nou heeft opgeleverd werd in eerste instantie nogal terughoudend gereageerd. Na het ophalen van de stappen uit de PDSA-cyclus bleek dat er toch een aantal factoren benoemd kunnen worden. De betrokkenheid van leerlingen bij het aardrijkskundeonderwijs kan worden vergroot door:

het toepassen van coöperatieve werkvormen;
gebruik te maken van beeldvormers;
leerlingen te laten werken aan 'eigen' produkten;
te werken met drama-activiteiten (verbeeldende activiteiten);
'ergens' naar toe te werken (eindprodukt of -activiteit).

Velon-congres 2008

2008-04-01T13:27:00.000+02:00

Op maandag 31 maart hebben we het project 'Samen leraar worden' gepresenteerd op het Velon-congres. Het betrof een posterpresentatie. Deelnemers aan het congres konden tijdens hun pauzes langs een tiental posters lopen die informatie gaven over een project. Deze werkwijze, gecombineerd met de plaats van de posters (achterin de ruimte waar deelnemers konden genieten van hun kopje koffie en/of lunch) heeft niet tot een stormloop van gegadigden geleid. Daar tegenover staat dat de deelnemers die wel een kijkje kwamen nemen met interesse kennis namen van het project.

Nieuwe projectschool?

2008-03-20T13:58:00.000+01:00

Op maandag 17 maart heb ik overleg gehad met de waarnemend directeur van basisschool De Liaan. Deze school wil mogelijk met ingang van het volgende schooljaar, als tweede school, deelnemen aan het project 'Samen Leraar Worden'.
De school ligt op een steenworp afstand van Kombischool De Pas en dat biedt organisatorische voordelen. Zo kan er een projectkenniskring gevormd worden door deelnemers van beide scholen en kunnen scholen hun eigen schoolkenniskring formeren. Kruisbestuiving door het 'wisselen' van studenten (K2-K3) is eveneens mogelijk.
Stichting Prisma ondersteunt het idee van de Liaan om (mogelijk) deel te nemen aan het project.

Het project 'Samen Leraar Worden' is toegelicht aan de hand van de poster die we ontwikkeld hebben voor het VELON-congres.
De waarnemend directeur zag op basis van de toelichting mogelijkheden tot deelname. Afgesproken is dat op 7 april een korte presentatie over het project zal worden verzorgd tijdens een teamvergadering op De Liaan. Deze presentatie zal worden verzorgd door een aanstaande leraar, een leraar van De Pas en door Marcel Lemmen.
Het team van de Liaan zal vervolgens bespreken of deelname wenselijk is.

Schoolkenniskring 17 maart 2008

2008-03-18T13:41:00.000+01:00

In de schoolkenniskring van 17-03-2008 zijn de resultaten gepresenteerd van het eerste onderzoek naar kwaliteitscriteria die bijdragen aan het (gezamenlijk) leren van leraren en aanstaande leraren van en over onderwijsontwikkelingen.
De vragenlijsten waren ingevuld door vier aanstaande leraren, vier mentoren, een leerkracht, de opleidingscoördinator van de school en de directeur van de school.
Bij het bekijken van de resultaten hebben we vooral aandacht besteed aan de discrepantie tussen het belang dat gehecht wordt aan een kwaliteitscriterium en de daadwerkelijke aanwezigheid van dit criterium. We hebben aandacht besteed aan de betekenis van de discrepantie en de consequenties daarvan voor het project 'Samen Leraar Worden'.
Nadat alle discrepanties besproken waren zijn we conclusies gaan trekken. De twee belangrijkste conclusies zijn:

Alle deelnemers achten het van belang dat er duidelijke afspraken zijn over de rol die eenieder heeft binnen het project. Wat mogen we van elkaar verwachten? Waar mogen we elkaar op aanspreken?
Alle deelnemers achten het van belang dat zowel de aanstaande leraren als de 'zittende leraren' (zeker de mentoren) meer zicht hebben op het curriculum van de hogeschool.

Na het bespreken van de resultaten zijn we 'muurtjes gaan bouwen'. Uit het onderzoekje bleek dat deelnemers aan het project alle kwaliteitscriteria van belang vonden. Er bleek in de waardering van het belang nauwlijks onderscheid te bestaan tussen de criteria.
Door middel van de werkvorm 'muurtje bouwen' moesten keuzes gemaakt worden. De resultaten van deze werkvorm zullen in een volgend blog besproken worden.

Ontwikkelen op gezamenlijke en eigen kracht

2008-03-10T16:49:00.000+01:00

Via Hannelore kreeg ik het artikel 'Ontwikkelen op gezamenlijke en eigen kracht' (Basisschoolmanagement, februari 2008). In dit artikel worden succesfactoren besproken bij samenwerking tussen organisaties, gebaseerd op ervaringen in een project van de Marnix-academie. Dit project heeft als doel om met een aantal besturen toe te groeien naar het dragen van gezamenlijke verantwoordelijkheid voor goed onderwijs op de opleiding en op de partnerscholen. Volgens de schrijver van het artikel (Mariska Jansen) is dat nodig om te komen tot goed onderwijs voor studenten van vandaag die goede leraren moeten worden in het onderwijs van vandaag en morgen.
De auteur geeft aan dat het bij kwalitatief onderwijskundig partnerschap gaat om het gezamenlijk opleiden van studenten en leerlingen. Het gaat om partnerschap tussen opleiding en de opleidingsscholen dat ingebed is in integraal personeelsbeleid en waar schoolontwikkeling een centrale focus heeft.
Het doen van onderzoek door studenten, liefst samen met leraren van de basisschool en docenten van de opleiding neemt een belangrijke plaats in de samenwerking in.

De succesfactoren die genoemd worden voor een goede samenwerking zijn:

Ontmoeting en formele overlegstructuur
Hieronder wordt ook het gezamenlijk vaststellen van organisatorische en inhoudelijk kwaliteitscriteria verstaan, evenals het organiseren van de dialoog.
Investeren in elkaar
Innovatie en gezamenlijke kennisontwikkeling.
Hierbij worden voorbeelden genoemd als het werken in studententeams, ontwikkelgroepen en professionele leerwerkgemeenschappen.

Overleg projectleiding (10-03-08)

2008-03-10T11:04:00.000+01:00

Vanochtend overleg gevoerd met C. en H. over de voortgang van het project 'Samen leraar worden'. Aanleiding voor dit overleg waren signalen op de gebruikersgroep en signalen binnen de schoolkenniskring over de voortgang van de ontwikkeling binnen de bovenbouw.
De ervaringen uit de gemeenschappelijke teambijeenkomst van vorige week zijn ook meegenomen in het overleg.
Opvallend is de (schijnbare) tegenstrijdigheid in signalen die ervaren wordt. Signalen op de gebruikersgroep lijken te wijzen op ernstige stagnatie, zoniet stoppen, van de ontwikkeling (gericht op het doel: vergroten van betrokkenheid van leerlingen binnen het vakgebied Aardrijkskunde). De uitwisseling van ervaringen tijdens de gemeenschappelijke teambijeenkomst laat daarentegen echter zien dat (een aantal) bovenbouwleerkrachten op goede wijze aan de slag is gegaan met activiteiten die passen bij de 'Do-fase' (Toepassen), al dan niet gesteund door activiteiten van studenten van De Kempel.
Om mezelf te trainen in het gebruik van de ROTOR-cyclus zal ik de inhoud van het geprek plaatsen binnen de eerste twee stappen van deze cyclus: de Retrospectie en het Ontwerp:

Retrospectie
Wat is er aan de hand?
We maken ons zorgen over de voortgang van de (school)ontwikkeling binnen de bovenbouw (waardoor er in mindere mate spraken zal zijn van 'gezamenlijk leren door leraren en aanstaande leraren van en over onderwijsontwikkeling). Gevreesd wordt dat eenmaal in gang gezette ontwikkelingen niet volledig (procesmatig) worden doorlopen en te snel worden vervangen door nieuwe ontwikkelingen. De vrees wordt gevoed door ervaringen binnen dit schooljaar maar ook door ervaringen uit het verleden.
Een zoektocht naar verklaringen voor bovenstaande levert het volgende op:

Het lijkt erop dat de ontwikkeling onvoldoende beschouwt wordt op meta-niveau. Besprekingen richten zich op incidenten en concrete voorbeelden. Het plaatsen van deze zaken binnen de PDSA of ROTOR-cyclus blijft veelal achterwege. Hierdoor wordt het ook moeilijk om ervaringen te koppelen aan het oorspronkelijke doel.
Een veel gehoorde reactie van leerkrachten uit de bovenbouw richt zich op de beleving dat leerlingen sterk zijn veranderd en dat van leerkrachten erg veel differentiatiekracht gevraag wordt. Deze constatering worden echter niet gekoppeld aan het doel van de bovenbouw (terwijl dit wel voor de hand ligt). Hier lijkt de op incidentniveau gerichte benadering ondersteund te worden.
De groep leerkrachten in de BB is, in vergelijking met de OB en MB, erg groot (12 personen). Mogelijk belemmert de grote van de groep het 'gezamenlijk' kunnen leren. De invloed van bepaalde deelnemers binnen de groep zou ook een rol kunnen spelen (misschien wordt die invloed groter binnen een grote groep?).

Ontwerp:
Kijkend naar het doel (voor de BB: gezamenlijk leren door leraren en aanstaande leraren van en over het verhogen van de betrokkenheid van leerlingen binnen het vakgebied Aardrijkskunde), lijkt het ons van belang dat:

er een accent komt te liggen op het delen van concrete voorbeelden die succes hebben opgeleverd (deze benadrukken het positieve karakter van de ontwikkeling)
binnen het bouwoverleg de relatie tussen concrete voorbeelden en het totale proces (PDSA/ROTOR) voortdurend wordt gelegd (ter voorkoming van het 'incident-denken')
de ontwikkelingen, opgedaan binnen het vakgebied aardrijkskunde, gegeneraliseerd worden naar andere vakgebieden en gekoppeld worden aan zaken als 'de veranderende leerling' en 'behoefte aan differentiatievaardigheden'.

Vooruitkijkend naar de fase van 'Toepassen' is afgesproken dat ik zal deelnemen aan de eerstvolgende bovenbouw-bijeenkomsten (1 april en 8 april).

Teamvergadering (uitwisseling van ervaringen)

2008-03-04T11:28:00.000+01:00

Gisteren (3 maart 2008) vond de derde gemeenschappelijke teambijeenkomst plaats binnen het project 'Samen leraar worden'. De eerste gemeenschappelijke bijeenkomst was de Kick-off en de tweede richtte zich op het presenteren van de ontwerpfase per bouw.

In de derde teambijeenkomst staat de 'Do-fase (PDSA)' of 'fase van Toepassen (ROTOR)' centraal.

De bijeenkomst start met een inleiding waarin de onderzoeksvraag van het project nog eens wordt toegelicht. Benadrukt is dat op meerdere niveaus sprake is van onderzoek (en dus ook van leren). Op het projectniveau wordt onderzocht welke kwaliteitskenmerken van invloed zijn op het (gezamenlijk) leren van leraren en aanstaande leraren van en over onderwijsontwikkelingen. Op bouwniveau wordt onderzocht op welke wijze de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen kan worden gevolgd en geregistreerd (OB), op welke wijze leerkrachten kunnen zorgdragen voor betekenisvol aanbod op het gebied van lezen en schrijven (MB) en op welke wijze leerkrachten de betrokkenheid van leerlingen kunnen vergroten binnen het vakgebied Aardrijkskunde (wereldoriëntatie) (BB). Tenslotte wordt er natuurlijk ook geleerd op individueel niveau. Voor aanstaande leraren zal dit vooral gebeuren vanuit het perspectief van de te behalen competenties, voor 'zittende' leraren zal dit leren vooral gericht zijn op het kunnen oplossen van 'dagelijkse' problemen (let wel: dit laatste is een veronderstelling).

Na de inleiding waarin ook de procesinstrumenten (PDSA en ROTOR) nog eens zijn toegelicht zijn de aanwezigen uiteen gegaan in drie groepen. Vooraf was gezorgd voor een groepsindeling waardoor iedere groep bestond uit leerkrachten uit onder-, midden- en bovenbouw.

In de groepen vond een uitwisseling plaats van ervaringen, gestuurd door vier (vooraf gegeven) vragen:

Aan welke verbetervoorstellen werken jullie op dit moment?
Welke veranderingen zijn hierdoor op gang gekomen / welke resultaten zijn zichtbaar geworden?
Wat was hierbij belangrijk?
Is er sprake van gemeenschappelijk leren van leraren en aanstaande leraren van en over het werk?

De uitwisseling maakte heel wat energie los bij de leerkrachten. Zelf zat ik een groep waarin leerkracht T. uit de onderbouw een mooie schets gaf van de doorlopen ontwikkeling, gebruikmakend van de stappen uit de PDSA-cyclus. De leerkracht gaf aan dat vooral de onderzoeksactiviteiten een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de resultaten die ze tot nu toe geboekt hebben (Dubbel mooi! Een student van De Kempel heeft hier een belangrijke bijdrage aan geleverd). Wat mij vooral aansprak in het verhaal van deze leerkracht was het enthousiasme van haar en de verwondering over het leereffect.
De ervaringen in de middenbouw werden verwoord door C. (student van De Kempel). Het doorlopen proces werd fantastisch toegelicht door het plaatsen van de ondernomen acties in de ROTOR-cyclus. Uit de toelichting werd duidelijk dat de middenbouw, in vergelijking met de onderbouw, meer tijd nodig heeft gehad voor het doorlopen van de Retrospectie en Ontwerp-fase. Deze bouw bevindt zich sinds enkele weken in de fase van Toepassen.
De leerkrachten van de bovenbouw signaleerden, gesteund door de leerkrachten van de OB en MB, dat het doorlopen traject binnen de BB minder planmatig van aard was (niet volgens PDSA of ROTOR-cyclus). Het kost daar meer moeite om een cyclus volledig te doorlopen. T.a.v de onderzoeksvraag werden echter mooie voorbeelden gegeven van handelen. Het lijkt van belang dat binnen de BB meer accent wordt gelegd op het beschouwen van het proces op meta-niveau.

De uitwisseling in de groepen nam meer tijd in beslag dan vooraf bedacht. De geplande uitwisseling in bouwen werd daarom vooruit geschoven naar het volgende bouwoverleg.

De bijeenkomst werd vervolgens plenair afgesloten. Het positieve gevoel over de uitwisseling werd door eenieder gedeeld. Hier geldt ook 'onbekend maakt onbemind'. Een aantal leerkrachten kreeg door de uitwisseling een beter beeld van wat er in andere bouwen gebeurt en zag zelfs mogelijkheden om de ervaringen uit een andere bouw in te zetten binnen de eigen bouw.

Poster VELON

2008-02-25T09:24:00.000+01:00

Hierboven het tweede concept van de poster voor onze bijdrage op het VELON. De poster is als het ware een vierluik. Het eerste luik beschrijft en verbeeldt de ONDERZOEKSVRAAG. Het tweede luik besteedt aan aandacht aan de INRICHTING VAN HET PROJECT. In het derde luik wordt de ROTOR-cyclus (met daarin verwerkt de PDSA-cyclus) gepresenteerd als PROCESINSTRUMENT. Het vierde luik tenslotte prestenteert de EERSTE RESULTATEN.

Resultaten onderzoek schoolkenniskring

2008-02-12T09:29:00.000+01:00

Het onderzoek naar naar de kwaliteitskenmerken van opleidingsscholen heeft interessante eerste resultaten opgeleverd.

De vragenlijst bestaat uit drie onderdelen:

De school als mede-opleider
Afspraken (mondeling dan wel schriftelijk)
Opleider in de school

De scores voor de drie onderdelen zijn visueel zichtbaar gemaakt in een lijngrafiek. In deze grafieken worden de scores van aanstaande leraren (ST_aanwezig; ST_belang) en die van mentoren (ME_aanwezig; ME_belang) weergegeven.
Uit de grafieken blijkt dat zowel de aanstaande leraren als de mentoren alle genoemde kwaliteitskenmerken van belang vinden voor het het project 'Samen leraar worden'. De score op de kwaliteitskenmerken vanuit het perspectief 'belang' liggen namelijk allemaal hoger dan 4.0.
De scores met betrekking tot de aanwezigheid van de kwaliteitskenmerken liggen ook hoog. Er zijn geen scores lager dan 3.0.

Iteressant wordt de grafiek wanneer gekeken wordt naar de discrepanties tussen scores. Het betreft dan discrepanties tussen het belang dat wordt toegekend aan een kwaliteitskenmerk en de aanwezigheid daarvan binnen het project 'Samen leraar worden'. De dicrepanties zijn het grootst bij de volgende kwaliteitskenmerken:

Onderdeel 'De school als mede-opleider'

De school is in het bezit van een door het team gedragen document met betrekking tot het opleiden van aanstaande leraren binnen de school. Hierin staan de doelen en de organisatie van ‘de school als mede-opleider’ beschreven en de rol van de betrokkenen: directie, opleider in school, leraren, mentoren en aanstaande leraren.
De school geeft mede vorm aan het curriculum van de Kempel.
De school heeft up-to-date, complete en rijke (digitale) middelen.
De mentoren vervullen een actieve en directe rol bij het begeleiden van de aanstaande leraren vanuit de te verwerven competenties en fase van opleiding.
De directeur speelt een betrokken en stimulerende rol in het proces opleiden in de school.

Onderdeel 'Afspraken (mondeling dan wel schriftelijk)

De school heeft afspraken met elkaar, de contactpersonen en begeleiders vanuit de Kempel en de aanstaande leraren over de frequentie en werkwijze van de begeleiding van de aanstaande leraar.
De school heeft in overleg met de aanstaande leraren afspraken over de wijze waarop de aanstaande leraar kan functioneren op klas- en schoolniveau.

Onderdeel 'Opleider in de school'

De opleider in school heeft regelmatig contact met de mentoren over hun begeleidende rol.
De opleider in school is verantwoordelijk voor de goede voortgang in de begeleiding van de aanstaande leraren op de school.

Posterpresentatie VELON gaat door!

2008-02-11T09:21:00.000+01:00

Geachte heer Lemmen,

Uw posterpresentatie zal tijdens de kennismarkt op maandag 31 maart plaatsvinden. De kennismarkt zal bezocht worden tijdens de koffiepauzes en de lunch en borrel. De koffiepauze is 's morgens tussen 11:00 en 11:30. De lunch tussen 12:30-13:45, de koffiepauze 's middags tussen 16:00-16:30 en de borrel tussen 18:00 en 19:00

Met vriendelijke groet,

Fraukje Meijer
Congresmanager

Leids Congres Bureau
Postbus 16065
2301 GB Leiden
t: 071-5148203
f: 071-5128095
Website: www.leidscongresbureau.nl
E-Mail: fraukje@leidscongresbureau.nl

Schoolkenniskring 21 januari 2008

2008-01-23T08:59:00.000+01:00

Tijdens deze schoolkenniskring staat het afnemen van de vragenlijst 'Kwaliteitskenmerken opleidingsscholen' centraal. In de presentatie voor afname van de vragenlijst wordt de onderzoeksvraag herhaald en wordt het tot nu toe doorlopen proces toegelicht aan de hand van de ROTOR- en PDSA-cyclus. Hierbij wordt exemplarisch toegelicht hoe deze cycli worden toegepast binnen de drie bouwen, maar ook hoe de ROTOR-cyclus van toepassing is op het totale project 'Samen leraar worden'.

Na de toelichting worden de vragenlijsten uitgedeeld onder de aanwezige schoolkenniskringleden (vier aanstaande leraren, drie mentoren/bouwcoördinatoren en de opleider in de school).

De vragenlijsten worden kort nabesproken, hetgeen informatie oplevert voor bijstelling van de vragenlijst (onduidelijkheden, scoreverantwoording).

Tenslotte wordt met de schoolkenniskringleden de voortgang van het project besproken:

•Starten en voortzetten ‘Do-fase’ (Toepassen)
•Onderzoeken van ervaringen (doorlopende lijn binnen de school)
•Bespreken Onderzoeksgegevens in Kernkenniskring
•Reflectie op (eerste) resultaten
•Presentatie op VELON-congres?

Vragenlijst 'De school als mede-opleider'

2008-01-22T08:44:00.000+01:00

De vragenlijst 'Kwaliteitskenmerken opleidingsschool' (Geldens, J. J. M., Himbergen, M. & Popeijus, H. L. (2008). Kwaliteitskenmerken opleidingsschool. Helmond: Kempellectoraat, Hogeschool de Kempel.) dient als uitgangspunt voor het onderzoek in de schoolkenniskring. De (bewerkte) vragenlijst heeft vijf kolommen.

In de tweede kolom staat het kwaliteitskenmerk beschreven, bijvoorbeeld:
De school zorgt voor een uitdagend en stimulerend leerklimaat.

In de derde kolom volgt een toelichting op het kwaliteitskenmerk, bijvoorbeeld:
De werkplekleeromgeving kenmerkt zich door een uitdagend en stimulerend leerwerkklimaat.De werkplekleeromgeving biedt een leerwerkklimaat waarbinnen op de eerste plaats de mentor en coach, de aanstaande leraar uitnodigen tot activiteit, hem stimulerende voorbeelden aanbieden en accepteren dat hij fouten kan maken. Hij kan hulp en advies vragen aan de mentor, teamleden en de directie, maar ook aan (vak)docenten van de hogeschool. De aanstaande leraar krijgt van mentor en coach de ruimte om te leren (waaronder experimenteren en zelfstandig initiatieven ontplooien).

In de vierde kolom geeft de respondent op een vijfpuntsschaal (1= helemaal niet aanwezig; 5 = volledig aanwezig) aan in welke mate hij vindt dat het kwaliteitskenmerk aanwezig is binnen het project 'Samen leraar worden'.
In de vijfde kolom geeft de respondent op een vijfpuntsschaal (1= helemaal niet belangrijk; 5 = heel belangrijk) aan in hoeverre hij het kwaliteitskenmerk van belang vindt voor het project 'Samen leraar worden'.

Kwaliteitskenmerken van een werkplekomgeving

2008-01-14T09:41:00.000+01:00

Hieronder een citaat uit het artikel 'Van leverancier van stageplaatsen naar partners in leren' (Geldens, J.J.M. & Popeijus, H.L. (2007). Van leverancier van stageplaatsen naar partners in leren. Helmond: Kempellectoraat, Hogeschool de Kempel.)

Het conceptueel kader (hierover meer in een volgend blog), ontwikkeld door Jeanette Geldens, zal namelijk als basis dienen voor de beantwoording van de vraag: Welke elementen dragen bij aan het (gezamenlijk) leren van leraren en aanstaande leraren van en over onderwijsontwikkelingen?
In het citaat worden de kwaliteitsindicatoren genoemd waaraan opleidingsscholen volgens de HBO-raad aan zouden moeten voldoen.

Kwaliteit van de begeleiding
Het leerklimaat kenmerkt zich door een uitdagend, stimulerend en een emotioneel veilig
klimaat binnen de werkplekleeromgeving. De begeleiding bevat mentoring en coaching en de afstemming van het aanbod op de behoeften van de (aanstaande) leraar.
Kwaliteit van de werkplek in het curriculum
Het onderwijsaanbod bevat een goede balans tussen theorie en praktijk en een doorgaande leerlijn. Bij condities gaat het om faciliteiten in de vorm van beschikbare mensen, up-to-date (ICT-)materialen, ruimte, tijd, geld en afspraken.
Kwaliteit van de beoordeling
De startbekwaamheid van de opgeleide leraar zal adequaat beoordeeld moeten worden op basis van het beroepsprofiel van de leraar primair onderwijs
Kwaliteitsafspraken over de evaluatie en de borging van de kwaliteit
Er is sprake van een systematische zorg voor kwaliteit met als kernmerken zelfevaluatie en procesmanagement.

Schema domeinperspectieven (versie 3)

2008-01-14T09:19:00.000+01:00

Volgens het Prisma-woordenboek is een schema een 'vereenvoudigde voorstelling' of een 'ontwerp'. Dat zo'n vereenvoudigde voorstelling niet eenvoudig is te realiseren heb ik (maar weer eens) aan den lijve ondervonden. Tegelijkertijd laat de ervaring zien dat het doorlopen van het proces naar de realisatie van een 'vereenvoudigde voorstelling' van essentieel belang is voor het 'ontwerp' van het onderzoeksgedeelte.

Gesprekken met de kernkenniskringleden en zeker de gesprekken met Herman Popijeus en Jeanette Geldens hebben geleid tot enkele aanpassingen in het schema. Uit die gesprekken werd duidelijk dat de indeling in het vorige schema, geen recht deed aan de werkelijkheid. We hebben te maken met vier groepen lerenden, te weten de leerlingen van de basisschool, de leraren van de basisschool, de aanstaande leraren van de hogeschool en de docenten van de hogeschool. Het onderzoek richt zich, zoals in eerdere blogs vermeldt, op de samenleren van en door leraren en aanstaande leraren, van en over het onderwijs. Dit samenleren vindt plaats op de basisschool. (Aanstaande) leraren leren, uiteraard,ook (op de hogeschool) en thuis maar het samenleren vindt plaats op de basisschool. Dit samenleren door leraren en aanstaande leraren vindt, uitzonderingen daargelaten, plaats zonder de aanwezigheid van leerlingen van de basisschool en docenten van de hogeschool.

Bovenstaande heb ik verwerkt in een nieuw schema. In dit schema staat de werkplekleeromgeving (Geldens, J.J.M. & Popeijus, H.L. (2007). Van leverancier van stageplaatsen naar partners in leren. Helmond: Kempellectoraat, Hogeschool de Kempel.) centraal. De vraag die beantwoord dient te worden blijft: Welke elementen dragen bij aan het (gezamenlijk) leren van leraren en aanstaande leraren van en over onderwijsontwikkelingen?

Voorstel voor posterpresentatie VELON

2008-01-08T09:13:00.000+01:00

Posterpresentatie: “Samen Leraar Worden”

Marcel Lemmen, Lid Kernkenniskring en projectleider Kempellectoraat, Hogeschool de Kempel, Helmond
Hannelore Rubie, Leerkracht, Intern Begeleider, Coach Kombischool ‘de Pas’, Helden
Jeannette Geldens, Associate lector Kempellectoraat, Hogeschool de Kempel, Helmond

Als je ervan uit gaat dat het leren van kinderen op een zelfde manier gebeurt als het leren van leraren heb je ook een hele groep mensen nodig bij het opleiden van toekomstige leraren. De wijze waarop dit gebeurt, laat in de loop van de onderwijshistorie verschillende verschijningsvormen zien. Van meester-gezel, eenzijdige sturing door opleidingsinstituut, vraagsturing bij de student, naar opleiden als onderdeel van integraal personeelsbeleid.
Nieuw denken over de professionaliteit van de leraar (verwoord in de wet BIO) richt de focus op de doorlopende bekwaamheidsontwikkeling van de professional. Daarvoor dienen opleiding en scholenveld partnerschappen aan te gaan: samen opleiden, ontwikkelen, onderzoeken en ondersteunen vormen daarvoor de ingrediënten. De leven-lang lerende leraar, die via een basisopleiding (majorfase), zich profileert (minorfase) en als startbekwame Bachelor meldt op de arbeidsmarkt, ingroeit, vervolgens door blijft groeien en tot volle bloei komt, is het perspectief.
Stichting Prisma en het Kempellectoraat zijn in dat kader overeengekomen hun samenwerking te intensiveren en partners in leren (professioneel partnerschap) te worden. Binnen het ‘Samen leraar worden’, gaan Stichting Prisma en het Kempellectoraat op weg naar onderwijskwaliteit in professionele leerwerkgemeenschappen.

De volgende onderzoeksvraag staat binnen het project ‘Samen leraar worden’ centraal: Welke elementen leveren een bijdrage aan het samen leren, van en door leraren en aanstaande leraren, van en over het werk?
Voor de identificatie van de elementen wordt gebruik gemaakt van resultaten uit het onderzoek van Geldens[1] naar kenmerkende eigenschappen van krachtige werkplekleeromgevingen.

Binnen het project werken aanstaande leraren van Hogeschool de Kempel samen met leraren van Kombischool De Pas aan de ontwikkeling van onderwijs op bouwniveau. De aanstaande leraren participeren daarnaast, samen met de bouwcoördinatoren en de projectleiding, in de schoolkenniskring. In beide situaties staat het leren van en over het werk centraal en beide situaties kunnen om die reden als leerwerkgemeenschap beschouwd worden. De kwaliteit van het project ‘Samen leraar worden’ ondersteunen we vanuit het Kempellectoraat van Hogeschool de Kempel met behulp van het ontwikkelingsbegeleidend onderzoeksmodel, met als kern de ROTOR-cyclus. Centrale begrippen in dit cyclische model zijn: Retrospectie-Ontwerpen-Toepassen-Onderzoeken-Reflecteren. Tijdens de posterpresentatie wordt weergegeven hoe de onderzoeksopzet eruit ziet en wordt de door onderzoek opgedane kennis over het samen leren van en door leraren en aanstaande leraren binnen het project ‘Samen leraar worden’ met de aanwezigen gedeeld. Vervolgens zal er tijd zijn om van gedachten te wisselen over de betekenis van de onderzoeksresultaten.

[1] Geldens, J.J.M. 2007. Leren onderwijzen in een werkplekleeromgeving (Proefschrift Radbouduniversiteit). Helmond, Kempellectoraat Hogeschool de Kempel.

Schema domeinperspectieven

2007-11-26T16:21:00.000+01:00

In een eerder blog heb ik reeds geschreven over de domeinperspectieven die onderscheiden kunnen worden binnen het project 'samen leraar worden'. Het onderzoeksdoel van dit project is het identificeren van elementen die bijdragen aan het (gezamenlijk) leren van leraren en aanstaande leraren van en over onderwijsontwikkelingen. Hieronder heb ik de domeinperspectieven nogmaals weergegeven, nu echter in een schema. De zeven domeinen zijn herkenbaar. Duidelijk wordt ook dat het zevende domein (leren in een leerwerkgemeenschap) voortkomt uit het leren op diverse domeinen binnen de basisschool en binnen de hogeschool.
Bij een aantal domeinen wordt een + / - tabel weergegeven. Deze domeinen zijn mijn inziens de domeinen die onderzocht (kunnen) worden binnen het project 'samen leraar worden'. Onderzocht kan worden welke elementen binnen de domeinen bijdragen aan het leren binnen dit project, aan het leren van leraren, aan het leren van de basisschool, aan het leren van de aanstaande leraren en aan het leren binnen de leerwerkgemeenschap.

Condities voor de invoering van vernieuwingen

2007-11-20T21:10:00.001+01:00

Het creëren en optimaliseren van condities die invloed hebben op het realiseren van vernieuwingen lijkt, bezien vanuit het cultureel-individueel perspectief, de kans op slagen van de vernieuwing te vergroten. Deze condities kunnen onderverdeeld worden in schoolorganisatorische condities en leerkrachtcondities. Wat betreft schoolorganisatorische condities gaat het om transformatief leiderschap, samenwerking tussen leerkrachten en participatie in besluitvorming. Wat betreft leerkrachtcondities gaat het om gevoelens van onzekerheid en professionele ontwikkeling.

3.2.1 Transformatief leiderschap
Innovatie is niet alleen een technisch verhaal maar vraagt ook om het zichtbaar maken, koesteren en loslaten van bestaande waarden en normen. Een transformationeel schoolleider is pro-actief en anticipeert op nog komende veranderingen en problemen. Deze schoolleider zal de werknemers blijven stimuleren om zichzelf en de schoolgemeenschap te ontwikkelen. De schoolcultuur wordt aangepast als dit ten goede komt aan een gemeenschappelijk belang (Starrat, 1999). Volgens Van den Berg en Vandenberghe (1999) is een dergelijke vorm van leiderschap noodzakelijk om leerkrachten tot hogere niveaus van betrokkenheid en motivatie te kunnen brengen.
Onderzoek naar de kenmerken van transformatief leiderschap (Leithwood, Jantzi & Steinbach, 1999) toont aan dat de volgende zes dimensies relevant zijn: het ontwikkelen van een visie; het ontwikkelen van consensus over de te bereiken doelen; het creëren van hoge verwachtingen ten aanzien van het werk van leerkrachten; individuele ondersteuning; intellectuele stimulans en het modelleren. Uit onderzoek blijkt dat de meeste effecten van transformatief leiderschap op het leren van de organisatie met name kunnen worden toegeschreven aan de volgende drie dimensies (Geijsel, Sleegers & van de Berg, 1999):
1. Het ontwikkelen van visie
Door het ontwikkelen en benadrukken van de visie van de school inspireren transformatieve schoolleiders leerkrachten om zich in te zetten bij vernieuwingen en om optimistisch te zijn ten aanzien van de te verwachten resultaten. Visieontwikkeling is belangrijk voor het creëren van een fundamentele en ambitieuze langetermijndoelstelling voor het werken in scholen. Daarbij behorend leiderschapsgedrag is bijvoorbeeld het helpen van leerkrachten om zich bewust te zijn van de doelen die ze willen bereiken en het initiëren van structuren en processen waarbij leerkrachten gezamenlijk werken aan het ontwikkelen van een visie van de school op een zodanige wijze dat anderen zich niet geremd voelen hun eigen visie naar voren te brengen.
2. Individuele ondersteuning (waardering)
Transformatieve schoolleiders kenmerken zich door het hebben van aandacht, respect en begrip voor de persoonlijke gevoelens van leerkrachten. Daarbij behorende gedragingen zijn bijvoorbeeld het persoonlijk aanmoedigen van en vertrouwen uitspreken in leerkrachten, het kunnen luisteren naar de meningen van leerkrachten wanneer ze het hebben over hun werk.
3. Intellectuele stimulans (ondersteuning van de professionele ontwikkeling)
Transformatieve schoolleiders dagen leerkrachten uit zich op een zodanige professionele wijze te ontwikkelen dat de school als geheel ervan leert. Concreet gedrag dat hierbij hoort is onder andere het aanmoedigen van leerkrachten om hun werk te evalueren en te verbeteren, het stimuleren van leerkrachten om nieuwe werkwijzen uit te proberen en leerkrachten uitnodigen hun expertise te delen met collega’s.

3.2.2 Samenwerking tussen leerkrachten
Een goed samenwerkend team van leerkrachten wordt gezien als een belangrijke conditie voor de ontwikkeling van leerkrachten en het realiseren van onderwijsvernieuwingen (Geijsel, Sleegers, Voeten & Van den Berg, submitted). Het belangrijkste argument voor samenwerking is dat het de gelegenheid biedt aan leerkrachten om van en met elkaar te leren. Hargreaves (1995) verwijst naar onderzoeken verricht in Noord-Amerika en Engeland welke aantonen dat scholen met een samenwerkingscultuur beter presteren dan scholen waarin niet of nauwelijks wordt samengewerkt. Scholen waarin leerkrachten samenwerken kunnen daarnaast ook beter vorm geven aan onderwijsvernieuwingen. Hargreaves plaats wel een aantal kanttekeningen bij deze resultaten door te stellen dat dit alleen geldt wanneer scholen een optimale vorm vinden van samenwerking en controle. Geijsel en Sleegers (2001) verwijzen naar Timperley en Robinson (1998) wanneer ze stellen dat samenwerking kan bijdragen aan het adequaat oplossen van problemen op individueel en schoolniveau als het aan een aantal kenmerken voldoet. Deze kenmerken zijn: openheid zodat er valide informatie op de tafel komt; respect voor intellectuele verschillen en het voortdurend bevragen van impliciete aannames en veronderstellingen. Zowel Hargreaves als Geijsel en Sleegers wijzen erop dat door het negeren van bovenstaande, samenwerking kan verworden tot een gevaarlijk instrument.

3.2.3 Participatie in besluitvorming
Participatie in besluitvorming is, naast een collegiale samenwerkingscultuur, ook van belang voor het invoeren van onderwijskundige vernieuwingen (Geijsel et al., submitted). Het belangrijkste argument voor participatie van leerkrachten in de besluitvorming is dat dit een positieve invloed heeft op de motivatie van de leerkracht om zich in te zetten voor verbetering van de eigen lespraktijk. Ook hier geldt, evenals bij samenwerking tussen leerkrachten, dat de omstandigheden bepalen of deze positieve invloed gerealiseerd kan worden. Bergen en Sleegers (1989) spreken van beslissingsgedepriveerdheid, beslissingsevenwicht en beslissingsverzadiging bij docenten. Bij het frequent voorkomen van de eerste of laatste vorm zal de ontevredenheid van de leerkrachten met hun organisatie toenemen. Om dit te voorkomen zal nagegaan moeten worden of een te nemen beslissing in de acceptatiezone van leerkrachten valt. Twee criteria zijn hierbij van belang: de mate waarin leerkrachten belang hebben bij de beslissing en mate waarin leerkrachten kennis van zaken hebben om een bijdrage te kunnen leveren aan het nemen van de beslissing. Wanneer op beide criteria ‘hoog’ gescoord wordt kan de participatie van leerkrachten in de besluitvorming een positieve invloed hebben op de te realiseren onderwijsvernieuwing.

3.2.4 Gevoelens van onzekerheid
Volgens Hargreaves (1998) is de emotionele dimensie een van de meest genegeerde binnen het denken over onderwijsvernieuwingen. Goed onderwijs is volgens Hargreaves vol van emotie. “Good teachers aren’t just well-oiled machines. Computers can never replace them.” (Hargreaves, 1998, pp. 559). Onderwijsvernieuwingen doen niet alleen een beroep op veranderingen in kennis en vaardigheden van leerkrachten. Ze raken ook het netwerk van belangrijke en betekenisvolle relaties binnen de school. Grootschalige onderwijsvernieuwingen gaan gepaard met rolsveranderingen, veranderingen in relaties waar leerkrachten veel in geïnvesteerd hebben. De wijze waarop leerkrachten deze veranderingen beleven blijken in grote mate bepalend voor de mate waarin en de manier waarop leerkrachten aan de verwachtingen tegemoet komen. Van den Berg en Vandenberghe (1999) spreken in dit verband over de betrokkenheid van leerkrachten. Hiermee worden de vragen bedoeld waarmee leerkrachten, meer of minder emotioneel hun gevoelens van onzekerheid en hun eventuele weerstand tegen de vernieuwing onder woorden brengen en die ze op moeten lossen. Met andere woorden: betrokkenheid wijst op een door leerkrachten als zodanig ervaren gebrek aan competenties om de onderwijsvernieuwing succesvol uit te voeren.
Een onderzoek van Geijsel, Sleegers, Van den Berg & Kelchtermans (2001) toont aan dat gevoelens van onzekerheid een negatieve invloed hebben op de invoering van vernieuwingen en op de mate waarin leerkrachten zich professioneel ontwikkelen.

3.2.5 Professionele ontwikkeling
Geijsel en Sleegers (2001) verwijzen naar Kwakman (1999) voor de omschrijving van professionele ontwikkeling. Professionele ontwikkeling wordt gezien als een proces waarin leerkrachten zich nieuwe kennis en vaardigheden eigen maken met als doel het voortdurend verbeteren van de kwaliteit van hun dienstverlening. Leerkrachten die zich op de hoogte houden van nieuwe ontwikkelingen en inzichten, deze uitproberen in de eigen praktijk, hierop reflecteren en samenwerken in het kader van beleid en praktijk, voldoen aan de voorwaarden om te kunnen komen tot professionele ontwikkeling.
Geijsel, Van den Berg & Sleegers (1999) komen in een onderzoek naar het innovatief vermogen van scholen tot de conclusie dat op hoog innovatieve scholen relatief meer leerkrachten een grotere scholingsbehoefte hebben dan op laag innovatieve scholen. Onderzoek van Geijsel et al. (submitted), toont aan dat met name de professionele ontwikkeling van leerkrachten een belangrijke rol speelt bij de realisatie van veranderingen in de lespraktijk. Van den Berg & Vandenberghe (1995) komen tot een nuancering van de invloed van professionele ontwikkeling op het realiseren van vernieuwingen. Professionele ontwikkeling heeft alleen een positieve invloed als er sprake is van een duidelijke afstemming tussen de professionele ontwikkeling van leerkrachten en de organisatieontwikkeling van de school. De auteurs spreken in dit kader van een spanningsveld tussen autonomie en collegialiteit. Wanneer er sprake is van een gezond evenwicht is er sprake van wederzijdse beïnvloeding waardoor er sprake is van een lerende leraar en een lerende organisatie.

Onderwijsverandering: een conceptueel kader

2007-11-20T20:52:00.000+01:00

Tijdens het kernkenniskringoverleg van vanochtend werd project 'Realiseren van leerwerkgemeenschappen' van mijn collega's Wil van Venrooy en Jan Sleegers besproken. Zij zijn momenteel bezig met het schrijven van een rapportage over dit project. Als voorbode van deze rapportage gaf Wil aan dat ze twee belangrijke conclusies konden trekken:

heterogene groepen (bouwoverstijgend) hebben een positieve invloed op de schoolontwikkeling
De directeur speelt een belangrijke rol bij het succes van de schoolontwikkeling.

De eerste conclusie triggert mij omdat hier waarschijnlijk gebruik van gemaakt kan worden binnen het project 'samen leraar worden'. Tijdens de algemene teamvergadering van 27 november aanstaande staat een uitwisseling van de stand van zaken in bouwen centraal. Een (coöperatieve) werkvorm waarbij de uitwisseling plaatsvindt door leerkrachten van de verschillende bouwen kan wellicht een nieuwe stimulans geven binnen het project. Deze zal tevens bijdragen (althans... dat verwacht ik) aan de beeldvorming over de plaats van de bouwontwikkelingen binnen de gehele schoolontwikkeling.

De tweede conclusie bracht me terug naar mijn doctoraalscriptie. Binnen deze scriptie heb ik een theoretische verkenning uitgevoerd naar 'onderwijsinnovaties' met als doel het verkennen van condities die van invloed zijn op het succesvol invoeren van vernieuwingen. Ophalen van deze kennis is denk ik niet verkeerd... hierover meer in een volgend blogbericht.

Schoolkenniskring 3

2007-11-06T21:14:00.000+01:00

Het verslag van de schoolkenniskring wordt door Hannelore op de gebruikersgroep geplaatst.

In dit bericht kijk ik terug naar de bespreking door de bril van de ROTOR-cyclus, startend bij de tweede O van Onderzoeken.

Onderzoeken:

Het accent binnen de schoolkenniskring ligt op onderzoeken van de effecten van de toegepaste handelingen binnen het leren in de bouw. De onder- en middenbouw lijken een vergelijkbaar traject te lopen. In het bouwoverleg zijn de leerkrachten van deze bouwen aan de slag gegaan met het verder concretiseren (operationaliseren) van de onderzoeksvraag. De onderbouw is gaan onderzoeken wat ze verstaan onder 'sociaal-emotionele-ontwikkeling' (verkenning op internet, in literatuur, in praktijkervaringen). De middenbouw is het begrip 'betekenisvol' verder gaan analyseren. Beide bouwen komen tot de conclusie dat de ondernomen stap van wezenlijk belang is in het proces. Het aanscherpen van het begrip maakt duidelijk waar men zich werkelijk op wil richten en welke informatie (meten) verzameld moet worden.

De bovenbouw komt tot de conclusie dat men te snel is doorgeschoten naar de stap 'Doen' en de stappen 'meten en analyseren' heeft overgeslagen.

Reflectie

Het hanteren van de PDSA-cyclus lijkt voor de onder- en middenbouw herkenbaar te worden. Teamleden ervaren de stappen daar ook als waardevol. Voor de bovenbouw geldt dit op dit moment in mindere mate. Wellicht dat het praktisch aan de slag gaan (DO) een tussenstap moet zijn. In een volgende bijeenkomst kan dan worden teruggegrepen op stap 2 en 3 van de PDSA-cyclus.

Retrospectie

Geconstateerd wordt dat alle bouwen in ontwikkeling zijn en er per bouw ook mogelijkheden liggen voor verdere ontwikkeling. Hierdoor vindt er leren plaats binnen de bouw en als gevolg daarvan ook leren plaats bij (de meeste) individuele leerkrachten. Het leren van de school lijkt op dit moment minder de aandacht te krijgen. Het naar boven halen van het leren op dit niveau kan een positief effect hebben op het leren in de bouw en het leren van individuele leerkrachten.

Het leren van de aanstaande leraren wordt in beperkte mate geexpliciteerd. De studenten ervaren de deelname aan de bouwoverlegmomenten en de schoolkenniskring als leerzaam, de koppeling aan het verwerven van competenties is nog minimaal. Hier moet bij volgende overlegmomenten meer aandacht naar uitgaan.

Ontwerp
De bouwcoördinatoren geven aan voldoende vooruit te kunnen met de voorbereiding van de bouwbijeenkomst van 20 november. De aanstaande leraren zullen ter voorbereiding nagaan op welke wijze zij middels een vorm van actie-onderzoek een bijdrage kunnen leveren aan stap 2 en 3 van de PDSA-cyclus (het meten en analyseren)

In een gezamenlijke vergadering op 27 november zal er een uitwisseling plaatsvinden op schoolniveau gericht op het borgen van de doorgaande lijn en het herkennen van het gemeenschappelijke karakter van de ontwikkelingen. De schoolkenniskringbijeenkomst van 3 december zal terugblikken op de bouwbijeenkomsten en de teambijeenkomst en zal aandacht besteden aan de focus van het project: Welke elementen dragen bij aan het (gezamenlijk) leren van leraren en aanstaande leraren van en over onderwijsontwikkelingen?

Moet iedereen zich ontwikkelen?

2007-11-06T00:00:00.000+01:00

Na een drietal bouwbijeenkomsten kan er een eerste 'stand van zaken' worden opgemaakt. Hoe verloopt de schoolontwikkeling? Hoe verloopt de ontwikkeling binnen de drie bouwen. Daarnaast kan bekeken worden of we voldoende toewerken naar onze centrale onderzoeksvraag: Welke elementen dragen bij aan het (gezamenlijk) leren van leraren en aanstaande leraren van en over onderwijsontwikkelingen?
Algemeen concluderend kan gesteld worden dat de ontwikkeling binnen de onder- en middenbouw verloopt volgens de stappen van de PDSA-verbetercyclus. Er heerst een sfeer van 'samen op weg zijn' van 'samen onderzoeken'. Binnen de bovenbouw lijkt er minder ruimte te zijn voor ontwikkeling.
In een gesprek (projectleiding) proberen we te achterhalen waar de oorzaken liggen voor de belemmering van de ontwikkeling binnen de bovenbouw. Oorzaken die genoemd worden zijn: het zich niet veilig voelen; het zich niet uitgedaagd voelen; het niet ervaren van het nut van de door het management geformuleerde ontwikkeling. Een andere mogelijke oorzaak kan gezocht worden binnen het hanteren van de PDSA cyclus als verbeterhulpmiddel. Wellicht dat het gebruik van dit instrument een 'stap te ver is', het 'te ver van de praktijk af staat'. Gevolg hiervan is dat de energie niet gaat zitten in de ontwikkeling maar tegen de ontwikkeling. Hierdoor komen het doel en de onderzoeksvraag (het (gezamenlijk) leren van leraren en aanstaande leraren van en over onderwijsontwikkelingen?) in gedrang. De ervaringen kunnen echter wel interessante gegevens opleveren voor de onderzoeksvraag: Welke elementen dragen bij aan het (gezamenlijk) leren van leraren en aanstaande leraren van en over onderwijsontwikkelingen?

Het management geeft aan de ontwikkeling niet te willen forceren (is overigens maar de vraag of je een ontwikkeling kunt forceren). De energie zou moeten gaan zitten in de mensen die wel verder willen, die willen onderzoeken hoe ze de ontwikkeling kunnen vormgeven. Gehoopt wordt op een olievlekwerking op langere termijn.

Schoolkenniskring bijeenkomst 2

2007-10-16T11:55:00.000+02:00

Voorafgaand aan de schoolkenniskring heb ik overleg gevoerd met Hannelore. Zinvol omdat de informatie vanuit Hannelore sturing gaf aan de wijze waarop we de schoolkenniskring procesmatig konden sturen. Omdat binnen de schoolkenniskring het leren over de onderwijsontwikkeling (ook) centraal staat heb ik de vragen uit 'de snelle scan' aangedragen als mogelijk middel om de bewustwording van dit leren te stimuleren. Het betreft de volgende vragen:
 Wat wilde je bereiken?
 Had je succes? Hoe weet je dat?
 Heb je een verklaring voor je succes/falen?
 Wat ging goed? Wat hou je vast?
 Wat doe je een volgende keer anders?
 Wat heb je geleerd over je eigen denken/leren?

Het volledige verslag van de schoolkenniskring zal door Hannelore geplaatst worden binnen de gebruikersgroep.

Gebruikersgroep

2007-10-09T10:58:00.000+02:00

De gebruikersgroep is in de lucht. Deze groep is bedoeld voor de school- en kernkenniskringleden die betrokken zijn bij het project en is bereikbaar via de site van Kombischool De Pas (wachtwoordbeschermd).
Binnen de gebruikersgroep kunnen berichten en bestanden worden geplaatst. Schoolkenniskringleden worden nadrukkelijk uitgenodigd om hun persoonlijke ervaringen binnen het project te ventileren in de vorm van berichten.

Domeinperspectieven

2007-10-02T11:35:00.000+02:00

Waar draait het om binnen het project 'Samen Leraar Worden'? Kort door de bocht gaat het om het vinden van (een) antwoord(en) op de volgende vraag: Welke elementen dragen bij aan het (gezamenlijk) leren van leraren en aanstaande leraren van en over onderwijsontwikkelingen?
De bijeenkomst binnen het Kempellectoraat heeft geleid tot het onderscheiden van het leren op een zevental domeinen (zie afbeelding). De eerste drie domeinen hebben betrekking op het leren binnen de basisschool (leren van leerlingen; leren van leraren; leren van de basisschool). De volgende drie domeinen hebben betrekking op het leren binnen de hogeschool (leren van aanstaande leraren; leren van de docenten; leren van de hogeschool).
Het project 'Samen Leraar Worden' zou zich moeten richten op een overstijgend domein: het leren van leerlingen, leraren, aanstaande leraren en docenten gezamenlijk ofwel het leren van de leerwerkgemeenschap. Dit domein richt zich dan op de vraag welke elementen het gezamenlijk leren van de basisschool en de hogeschool bevorderen.
Voor nu lijkt dat overstijgende domein een stap te ver. Het project richt zich immers om de eerste vier domeinen. Domein 5 (het leren van docenten) en domein 6 (leren van de hogeschool) liggen niet binnen de focus van het project. We kunnen uiteraard wel nagaan welke elementen het gezamenlijk leren van leraren, aanstaande leraren en basisschool bevorderen.

Samen leraar worden binnen schoolontwikkeling

2007-10-02T11:18:00.000+02:00

Inzicht, overzicht en uitzicht. De opbrengsten van een ochtend Kempellectoraat. De terugblik met Hannelore op de eerste schoolkenniskring
heeft me bewust gemaakt van een 'innerlijke tweestrijd'. Aan de ene kant voel in me (aan)getrokken tot de onderwijsinhoudelijke ontwikkeling, aan de ander kant (aan)getrokken tot het doel vanuit het Kempellectoraat. Het vinden van de 'gemeenschappelijk ruimte' lukte mij soms deels, vaker niet (waardoor ik of naar links of naar rechts schoot). Het overleg in het Kempellectoraat leverde mij het schema op zoals getoond in dit blog (bijkomende opbrengst beschrijf ik in een andere bijdrage over domeinperspectieven). In dit schema probeer ik duidelijk te maken welke overlegsituaties deel uitmaken van het project 'Samen Leraar Worden'. Het schema laat tevens zien op welke wijze de diverse overlegsituatie bij elkaar (kunnen) komen in de projectkenniskring.
Onderwijsinhoudelijke ontwikkelingen staan centraal in de bouwbijeenkomsten (blauwe vakken). Het leren over deze onderwijsinhoudelijke ontwikkeling vindt plaats binnen de schoolkenniskring (groene vakken). De focus van het project 'Samen Leraar Worden' ligt nadrukkelijk binnen dit vak.

Schoolkenniskring bijeenkomst 1

2007-10-01T11:05:00.000+02:00

De eerste schoolkenniskringbijeenkomst is een feit. Bij deze bijeenkomst waren de studenten helaas niet aanwezig (vondt plaats op een donderdag). In de voorbespreking met Hannelore heb ik gevraagd om de ROTOR-cyclus te volgen binnen de schoolkenniskring. De bouwbijeenkomst kan gezien worden als de T (toepassen) en in de bijeenkomst zou de focus kunnen liggen op de O (onderzoeken) en de R (reflectie). Ter voorbereiding van de volgende bijeenkomst kunnen vervolgens de R (retrospectie) en de O (ontwerpen) aan bod komen.
Hannelore geeft aan dat ze zich niet heeft kunnen vasthouden aan de cyclus, echter, op basis van het gesprek dat ik met haar gevoerd heb, durf ik te stellen dat de stappen wel degelijk (onbewust) doorlopen zijn.
De bouwcoördinatoren hebben allen een goed gevoel overgehouden aan het eerste bouwoverleg. De PDSA-cyclus is met een voorbeeld toegelicht en teamleden zijn brainstormend aan de slag gegaan met de concretisering van het verbeteronderwerp. Uit het gesprek met Hannelore blijkt dat deze verbeteronderwerpen bij alle bouwen nog wel 'groot' en hierdoor 'vaag' zijn (aandachtspunt voor bijeenkomst 2). Vragen als 'waar zie ik straks de winst?' 'Wat moet de ontwikkeling voor wie opleveren?' kunnen bijdragen aan een nadere concretisering van het verbeteronderwerp.
Hannelore heeft een verslag (alleen toegankelijk voor deelnemers aan de gebruikersgroep) gemaakt van de eerste schoolkenniskring en heeft de uitkomst van ons gesprek hierin verwerkt.

Kick-off 18-09-2007

2007-09-24T07:29:00.000+02:00

De hal van Kombischool De Pas is sfeervol ingericht. Tafels in groepjes, herfsdecoraties op tafels, koffie en drank staan klaar. Aanwezig zijn de teamleden van de school, Herman en Jeanette namens het Kempellectoraat en Taeke namens de Kempel.
Helaas geen afgevaardigde namens Prisma. Tijdens een overleg dat 's middags nog heeft plaatsgevonden is besloten om de 'nadruk' op Prisma achterwege te laten in deze fase van het project. De dia's die betrekking hadden op de meerwaarde voor en verwachtingen van Prisma zijn daarom op het laatste moment uit de presentatie verwijderd.
Na een opening door Hannelore waarin iedereen van harte welkom wordt geheten, mag ik het programma toelichten. Om de bijeenkomst niet een te zwaar karakter te geven, vergelijk ik de bijeenkomst met een 'achteruitfeestje' van mijn dochter. De vergelijking betreft de volgorde van activiteiten (feestje vieren, terwijl je nog moet beginnen), maar zeker ook de beleving. Door activiteiten in een verrassende volgorde te plaatsen worden deze intenser en bewuster beleefd door de deelnemers. Ik heb mijn wens uitgesproken dat dit ook voor dit project mag gelden.
Het interview van Hannelore met de 'oudere' leerkrachten (30-35 jaar onderwijservaring) leverde mooie verhalen op en verhoogde de betrokkenheid van deelnemers (doel: dicht bij de beleving en dagelijkse werkelijkheid van deelnemers blijven).
Na een toelichting op het project hebben Chantal en Willeke namens de bouwcoördinatoren (Marcel was helaas verhinderd) en Christiaan en Fieke namens de studenten, hun verwachtingen ten aanzien van het project uitgesproken. Geweldig! Hier sprak mooie "ik-betrokkenheid" met een vleugje 'taak-betrokkenheid'.
Een toelichting door Hannelore op de eerstvolgende stappen vormde het einde van de presentatie en vormde de start van een gezellig samenzijn onder het genot van een drankje. Een korte terugblik met Hannelore op de bijeenkomst heeft bij ons tot de conclusie geleid dat het een geslaagde bijeenkomst was. Naar ons idee hebben we de doelen van de bijeenkomst bereikt. We kunnen nu verder:

dinsdag 25 september: eerste bouwoverleg

donderdag 27 september: eerste projectkenniskring

maandag 1 oktober: overleg met Hannelore

Overleg met Hannelore 18-09-07

2007-09-24T07:22:00.000+02:00

De laatste voorbereidingen (samen met Hannelore) voor de Kick-off van het project. De powerpointpresentatie hebben we kort doorgenomen en samen stellen we vast dat de inhoud dat weergeeft wat we beogen: teamleden een eerste beeld geven van het project en, heel belangrijk, aansluiten bij de beleving en dagelijkse werkelijkheid van de teamleden.
Hannelore heeft op maandagmiddag weer overleg gehad met de bouwcoördinatoren. In dit overleg is het 'werkblad' voor de teamvergadering bijgesteld en zijn mogelijke (ver)werk(ings)vormen besproken. Hanneloren heeft hierbij gebruik gemaakt van ideeën uit het boek 'Interventies in Lerende Scholen' (de door mij toegestuurde vormen waren ook afkomstig uit dit boek). Doel is om twee, mogelijk drie, bouwbijeenkomsten de eerste twee stappen van de PDSA-verbetercirkel te doorlopen.
Vervolgens hebben we de invulling van de eerste projectkenniskring besproken. Ik kan hier (vanwege een mentorenbijeenkomst op de Kempel) helaas niet bij zijn. Ik heb Hannelore gevraagd om de ROTOR-cyclus te gebruiken als leidraad voor de procematige begeleiding van de projectkenniskring.

Voorbereiding bouwbijeenkomst 25-09-07

2007-09-13T12:50:00.000+02:00

Hannelore heeft een voorstel op papier voor de invulling van de eerste bouwbijeenkomst. De schoolontwikkelingsonderwerpen voor de
onder-, midden- en bovenbouw zijn aan het einde van het schooljaar 2006-2007 vastgesteld:
groep 1-2: de nieuwe HOREB

groep 3-4: ontwikkelingsgericht lezer en schrijver worden

groep 5-8: thematiseren in de bovenbouw

Voor de opzet van de bouwbijeenkomst heeft Hannelore gebruik gemaakt van de PDSA-cyclus en de materialen uit het PIEK-project.

Kijkend naar het schooljaar 2007-2008 wordt de volgende planning voorgesteld:

September-oktober: beschrijven van het verbeteronderwerp en bepalen hoe de huidige situatie gemeten kan worden (stap 1 en 2 uit PDSA-cyclus
November-december: meten van beginsituatie, analyse van resultaten en opstellen van actie- en verbeterpunten (stap 2 en 3 uit PDSA-cyclus)
Januari: verbeteringen uitproberen (stap 4 uit PDSA-cyclus)
Februari: bestuderen van de resultaten (stap 5 uit de PDSA-cyclus
Maart-april: borgen en continueren van de verbetering (stap 6 en 7 uit PDSA-cyclus)

In de eerste bouwbijeenkomst zal het accent komen te liggen op de beschrijving van het verbeteronderwerp. De bijeenkomst zal plenair starten voor alle bouwen. Carla (directrice) zal beknopt een schets geven van de schoolontwikkeling en de gekozen onderwerpen per bouw. Vervolgens wordt er in iedere bouw een voorbeeld gepresenteerd van een praktijkvoorbeeld waarin de PDSA-cyclus wordt doorlopen. Doel van deze activiteit is het verkrijgen van 'beelden' van de te ondernemen stappen. Vervolgens gaan de leerkrachten binnen de bouw aan de slag met de keuze van het verbeteronderwerp. Hannelore heeft, zich baserend op het voorbeeld, een werkblad gemaakt. Dit blad is besproken. Er zal aandacht besteed worden aan vier centrale vragen:

Wat is het probleem? (definiering van het probleemgebied)
Waarom willen we het verbeteren? (redenen voor de selectie van dit onderwerp)
Wie zijn gebaat bij de verbetering van het proces (identificatie van betrokkenen)
Wat wil je (en de betrokkenen) bereiken?

Gezien de beschikbare tijd lijkt het beantwoorden van vraag 1 en 2 haalbaar voor het eerste bouwoverleg. De vragen 3 en 4 kunnen aan bod komen in het tweede overleg, aangevuld met het verzamelen van ideeën voor het meten van de beginsituatie.

Met de bouwcoördinatoren is de invulling van het bouwoverleg kort besproken. De ene bouwcoördinator lijkt zekerder van zijn rol in het proces dan de ander. Hier ligt een belangrijk aandachtspunt. We moeten er voor zorgen dat de bouwcoördinator zich voldoende toegerust acht om het proces te begeleiden. Hannelore zal op maandag 17 september overleg voeren met de coördinatoren. Marcel zal mogelijk te gebruiken werkmethodieken (placemat-methode; meerdere perspectieven) mailen. Op dinsdag 18 september voeren Hannelore en Marcel overleg. Onderwerpen die dan aan bod kunnen komen: eerste bouwoverleg; ondersteuning bouwcoördinatoren; Eerste projectkenniskring... gebruik van ROTOR-cylus.

Voorbespreking Kick-off

2007-09-13T09:53:00.000+02:00

Tijdens de laatste voorbespreking van de Kick-off is overleg gevoerd met Hannelore, Chantal, Willeke, Marcel en Christiaan en Fieke.

We hebben de lijn in de (powerpoint)presentatie doorlopen en zaken waar nodig aangepast. De presentatie zal ingaan op het doel van het project, op de belangen van de deelnemende partijen en op het gemeenschappelijke belang. Dit zowel vanuit de projectdoelstellingen als vanuit de verwachtingen van de deelnemende partijen.
Benadrukt is dat de deelnemers aan het project de deelname niet moeten ervaren als iets dat 'erbij' komt. Er wordt aangesloten op de dagelijkse gang van zaken. De presentatie zal nog worden aangevuld met een schema waarin de structuur van schoolkring/kenniskring/kernkenniskring wordt geduid en een schema waarin de schoolontwikkeling/bouwontwikkeling/persoonlijke ontwikkeling wordt geduid.
Afgesproken is dat Marcel de presentatie zal aanpassen. Hannelore zal zorgen voor de uitnodigingen en voor 'opmerkingenkaartjes'. Hannelore verspreidt de uitnodiging onder teamleden van de Pas, Marcel zorgt voor het versturen van de uitnodiging naar studenten.
Het programma voor de Kick-off:
15.45 uur: koffie
16.00 uur: presentatie
16.45 uur: borrel en hapje, gelegenheid tot uitwisselen en stellen van vragen.

Wat verwachten we dat het project oplevert?

2007-09-10T15:51:00.000+02:00

Aan dit project koppelen we onderstaande resultaten / effecten. Voor deze resultaten/effecten geldt als meetmoment de maand mei 2008.

Het project levert een bijdrage aan het strategisch beleid van Kombischool ‘de Pas’, Stichting Prisma en van Hogeschool de Kempel, gericht op het leren in een leerwerkgemeenschap;
Het project verhoogt de ontwikkelings- en onderzoekscapaciteit van Kombischool ‘de Pas’, Stichting Prisma en van de Hogeschool de Kempel door het opzetten, uitwerken en uitvoeren van kleinschalige deelprojecten op bouwniveau;
Het project draagt bij aan de professionalisering, in het bijzonder aan de onderzoeksvaardigheden, van leraren van Kombischool ‘de Pas’, van aanstaande leraren en van docenten van Hogeschool de Kempel, o.a. door het gebruiken en toepassen van de ROTOR-cyclus en de PDSA-verbetercirkel;
Het project genereert kennis over de kenmerken en elementen van het leren en leren onderwijzen in leerwerkgemeenschappen door onderwijsontwikkeling en onderzoek;
Het project draagt bij aan de kwaliteit van Kombischool ‘de Pas’ als leerwerkgemeenschap, zich ondermeer uitend in:
§ het toepassen van nieuwe kennis en vaardigheden op de werkplek
§ het samen met anderen (collega's en aanstaande leraren) kennis ontwikkelen
§ het zelf kennis ontwikkelen, in relatie tot de kennisontwikkeling van de school als organisatie
§ een bewustwording van teamrol(len) en teamleren
§ zelf fungeren als leerwerkgemeenschap, waarvan leden samen de kar trekken bij het onderzoek naar de schoolontwikkeling
Het project draagt bij aan de kennisontwikkeling over leren en leren onderwijzen in leerwerkgemeenschappen via presentaties (mogelijk het jaarlijkse Veloncongres) en publicaties van eigen onderzoek.

Korte toelichting op het project 'Samen leraar worden'

2007-09-10T15:44:00.000+02:00

Met behulp van het projectplan Samen leraar worden, gaan Stichting Prisma en Hogeschool de Kempel op weg naar onderwijskwaliteit in professionele leerwerkgemeenschappen. De essentie van dit plan kan worden aangegeven met de volgende set van uitgangspunten:

Concept samen opleiden vernieuwend inzetten op basis van kwaliteitsontwikkeling.
Door ontwikkelingsbegeleidend onderzoek met als kern het denk- en handelingsmodel ROTOR
Opleiden geschiedt door gecertificeerde Opleidingsscholen in nauwe samenwerking met Hogeschool de Kempel.
De samenwerkende betrokkenen – leerling, ouder, student, leraar, docent De Kempel, mentor, coach, Prisma-interne opleider, schooldirectie, bestuurder – participeren doelgericht, themagericht, opbrengstgericht, in een professionele leerwerkgemeenschap.
Samen leren en samen verbeteren vindt plaats in een kwaliteitsontwikkelingproces dat continu van karakter is en dat de volgende kenmerken bezit:

Ontwikkelen professioneel vakmanschap.
Wat is team-zijn?
Groepsdynamica: professioneel ervaren – beleven –leren – begrijpen op het vlak van team worden, team zijn, teamrollen, opbrengstgericht werken, multi- levellearning.
Met elkaar nieuwe taal ontwikkelen in het kader van kwaliteitsrijk opleiden in Leerwerkgemeenschappen.
Op basis van de INK-kwaliteitssystematiek (Instituut Nederlandse Kwaliteit), gekoppeld aan de P-D-S-A- verbetercirkel (Plan-Do- Study-Act) à gebruikt binnen stichting Prisma
De vijf stappen uit het denk- en handelingsmodel ROTOR (gebruikt op Hogeschool de Kempel), zijn te zien als een specifieke uitwerking van de eerste drie fasen uit het P-D-S-A-model

Stichting Prisma en Hogeschool de Kempel willen met ingang van 01 augustus 2007 een eerste samenwerkingspilot, op basis van dit groeiplan en zonder te morrelen aan de daarin genoemde standaarden, van start laten gaan. Kombischool ‘de Pas’ fungeert als pilotschool. Het onderliggende plan sluit met de algemene uitgangspunten dan ook nadrukkelijk aan op de actuele en gewenste situatie binnen deze basisschool.